مىلادىيە

دۇنيا تارىخى يىلنامىنىڭ باشلىنىشى. خرىستىئان دەەۋرىنىڭ باشلىنىشىمۇ دېيىلىدۇ. مىلادى يىلنامىسى بويىچە يىل ھېسابلاشنىڭ باشلانغان يىلى. ھازىر يولغا قويۇلۇۋاتقان مىلادى كالېندارىنىڭ تەكتى جوليوس يىلنامىسى بولۇپ، ئۇنى رىم پادىشاھى جوليوس كائېسار ئېلان قىلغان. رىم ئىمپېرىيىسىنىڭ كېڭەيمىچىلىك قىلىشىغا ئەگىشىپ، ياۋروپا، ئاسىيا، ئافرىقىدىكى نۇرغۇن دۆلەت ۋە رايونلاردا قوللىنىلغان. مىلادى 532-يىلى (جۇڭەونىڭ جەنۇبى سۇلالىلەر دەۋرىدىكى لياڭ ۋۇدى يولغا قويغان داتۇڭ تۆتىنچى يىلىغا توغرا كېلىدۇ)، دىيونيسىئۇس خرىستىئان مۇرىتلىرىنىڭ يىلنامىسىنىڭ خرىستوس تۇغۇلغان يىلىدىن باشلاپ ھېسابلىنىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغاق ويغان. ئۇ خرىستوس 532 يىلدىن ئىلگىرى تۇغۇلغان، كېلەر يىلى 533-يىل بولۇشى كېرەك دەپ قارىغان (ھازىرقى مىلادى يىلنامىسى مىلادىدنىڭ بىرىنچى يىلىدىن باشلانغان بولماستىن، بەلكى شۇ يىلدىن باشلانغان). بۇ قانۇن چېركاۋنىڭ قوللىشى بىلەن ئالدى بىلەن خرىستىئان دىنى ئەۋج ئالغان رايونلاردا قوللىنىشقا باشلاپ، كېيىن دۇنيادىكى كۆپ سانلىق دۆلەتلەرمۇ قوللانغان. شۇڭا مىلادى دەپ ئاتالغان. مىلادىنىڭ قىسقارتىپ يېزىلىشى A.D بولۇپ (لاتىنچە Anno Domini، يەنى <ئىگەمنىڭ تۇغۇلغان يىلى> دېگەن مەنىدە)، مىلادىدىن ئىلگىرىكىنىڭ قىسقارتىپ يېزىلىشى B.C بولۇپ (ئىنگلىزچە Before Chrisi ، خرىستوستىن ئىلگىرى دېگەن مەنىدە)، 1582-يىلى، رىم پاپاسى گېرىگورى ⅩⅢ جوليوس يىلنامىسى ئاساسىدا يېڭى يىلنامە تۈزۈپ چىقىپ بۇنى گېرى يىلنامىسى (يەنى مىلادى) دەپ ئاتاپ، 1582-يىلى 10-ئاينىڭ 15-كۈنىدىن باشلاپ يولغا قويۇشنى بەلگىلىگەن. ھازىر دۇنيادىكى مۇتلەق كۆپ ساندىكى دۆلەتلەر مۇشۇ يىلنامىنى قوللانماقتا. 1949-يىلى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن باشلاپ مىلادى يىلىنى ئىشلىتپ كەلمەكتە. ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئىسىم ئەرەبچە ئاسترونومىيە خەلقئارادا ئورتاق قوللىنىلىدىغان كالېندار.