ئال

ئاھاڭداش سۆزلەر پېئىل. ئالماق، ئېلىش. 1 . قول بىلەن ياكى ئەسۋاب بىلەن تۇتۇپ، ئۆز ئىلكىگە ئالماق. ئانتونىمى: بەرمەك. كەتمەننى ئالماق، يانچۇقىدىن پۇل ئالماق، مائاش ئالماق. * ئالغۇچە بىسمىللا، بەرگۈچە ئەستاغپۇرۇللا (ماقال). 2 . قوبۇل قىلماق. ئوقۇغۇچى قوبۇل قىلماق، باج ئالماق، پىكىر ئالماق. 3 . سېتىۋالماق، پۇل بېرىپ ئالماشتۇرماق. بېلەت ئالماق، بۇ ئۆتۈكنى قانچىغا ئالدىڭىز؟ 4 . تۇتماق، قولغا كىرگۈزمەك، قارمىماق. ئەسىر ئالماق، جىنايەتچىنى قولغا ئالماق. * قارچىغاتوشقان ئالدى. * ياقىدىن ئالماق، قۇلاقتىن ئالماق. * ئىت پاچاقتىن ئالىدۇ. 5 . ئۆيلەنمەك. خوتۇن ئالماق. * ئات ئالساڭ ئاي كېڭەش، خوتۇن ئالساڭ يىل كېڭەش (ماقال). 6 . قىرقىپ، كېسىپ، چۈشۈرۈپ تاشلىماق. چاچ ئالماق، ساقال ئالماق، تىرناق ئالماق. 7 . ئىگە بولماق، قازانماق، ئېرىشمەك. خامان ئالماق، ھوسۇل ئالماق، نام ئالماق، شەھەر ئالماق. * ئورۇن ئالماق، جاۋاب ئالماق، دېرىكىنى ئالماق. 8 . يوقاتماق، كەتكۈزمەك. زەھەرنى زەھەر ئالىدۇ (ماقال). 9 . خاتىرىلىمەك، سىزماق، ئىزىنى چۈشۈرمەك. ئەنگە ئالماق، دەپتەرگە ئالماق. * سۈرەتكە ئالماق. * نوتىغا ئالماق. 10 . قوشماق. ئارىغا ئالماق. * قاتارغا ئالماق. 11 . يېمەك - ئىچمەك. _ مەزەدىن ئالسىلا، _ دېدى ساھىبخان. * _ كۆپ ئالدۇق، رەھمەت، _ دېدى مېھمان. 12 . پەيدا قىلماق، ھاسىل قىلماق. ئەت ئالماق، ياش ئالماق، ئۆستەڭ ئالماق. * يول ئالماق. ئاھاڭداش سۆزلەر ياردەمچى پېئىل. جەريان باغلىغۇچىسى. 1 . بەزى ئىسىملارغا قوشۇلۇپ، ئۇلارنى پېئىللاشتۇرىدۇ. ئەۋج ئالماق، ئۆچ ئالماق، باش ئالماق. * ئىمتىھان ئالماق، ھېساب ئالماق، تەسىر ئالماق. 2 . «پ» لىك رەۋىشداشلارغا قوشۇلۇپ كېلىپ، ئۇلار بىلدۈرگەن ئىش - ھەرىكەتنىڭ سۇبيېكت تەرەپتىن ئورۇنلىنىشنى بىلدۈرىدۇ. ئۇ بىر دەم ئۇخلىۋالدى. * سەن بىزدىن بۇرۇن بېرىپ ئولتۇرۇۋالدىڭ. * ئۇلار ئۆزىنى قاچۇرۇپ تامنىڭ كەينىگە ئۆتۈۋالدى. 3 . «بولۇپ» رەۋىشدىشىدىن كېيىن كېلىپ، ئىش - ھەرىكەتنىڭ ئورۇندالغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئۇ دۈشمەننى كۆرۈپ گاس بولۇۋالدى. ئەگەر «بولۇپ» رەۋىشدىشى ئالدىدا سۈپەتداشكەلسە، ئۇلارنىڭ يالغاندىن ئورۇنلىشىشىنى تېخىمۇ ئېنىق بىلدۈرىدۇ. يازغان بولۇپ قوي. * ئوقۇغان بولۇپ جىم ئولتۇرۇۋالدىم. كلاسسىك ئەدەبىيات سۆزلۈكلىرى ئەرەبچە ئائىلە، خانىدان، قېرىنداش، ئۇرۇغ، بالا - چاقا، ئۆي ئىچى. تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى خانلار بايراق قىلىشقا، ئەمەلدارلار ئېگەر قاپلاشقا ئىشلىتىلىدىغان ھال رەڭ يىپەك رەخت. ئاچ قىزىل رەڭمۇ « ئال _ ھال» دېيىلىدۇ. 1 - 111 تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى ھىلە. ماقالدا مۇنداق كەلگەن: ئالدى ئارسلان تۇتار كۈچىن ئۇيۇق تۇتاماس _ ھىلە بىلەن ئارسلان تۇتۇلار، كۈچ بىلەن قارانچۇقمۇ تۇتۇلماس. ھىلە بىلەن ئارسلاننى تۇتقىلى بولىدۇ، كۈچ بىلەن كۆكتاتلىقتىكى قارانچۇقنىمۇ تۇتقىلى بولمايدۇ. بۇ ماقال كۈچ يەتمىگەندە، ھىلە - تەدبىر ئىشلىتىشكە دەۋەت قىلىپ ئېيتىلىدۇ. 1 - 111 قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكلىرى بىرنەرسىنىڭ تۆۋەن تەرتىپى قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكلىرى يول، ۋاسىتە، ئۇسۇل، چارە قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكلىرى ھىيلە