لى يى

دۇنيا تارىخى (1682 - 1763)چاۋشيەن لى سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن ئالىم، ليۇ شىنيۇەندىن كېيىنكى ئەمەلىي ئىلىم تەرەپدارلىرىنىڭ مۇھىم ئەربابى. ئىسىمى زىشىن، تەخەللۇسى شىڭخۇ، كېنگىدو ۋىلايىتى لىجۇ ئايمىقىدىن. بيۇروكرات ئائىلىدە تۇغۇلغان. ئەمەل - مەنسەپكە بىرىلمەي، بىر ئۆمۈر پۈتۈن زېھنى بىەن دەستۇرلارنى تەتقىق قىلغان. ئىلىم تەتقىقاتىدا ئەستايىدىل، پۇختا بولۇپ، تەكشۈرۈپ ئىسپاتلاشقا ئەھمىيەت بەرگەن. بىلىملىك بولۇپ، ئاسترونومىيە، جۇغراپىيە، ئالگېبرا، تىببىي - دورىگەرلىك قاتارلىق پەنلەرنىڭ ھەممىسىدە مەلۇماتلىق بولغان. يەر تۈزۈمىنى ئىسلاھ قىلىش، شەخسلەرنىڭ زور مىقداردا يەر ئىگىلىۋېلىشىنى چەكلەشنى تەشەببۇس قىلغان ھەمدە ئاقسۆڭەكلەر بىلەن دېھقانلار ئوتتۇرىسىدىكى سالاھىيەت جەھەتتىكى ھاڭنى تۈگىتىپ، قۇل - دېدەكلىك سالاھىيىتىنى پەيدىنپەي بىكار قىلىشنى تەشەببۇس قىلغان. ئۇنىڭ <شىڭخۇ ھەسرەتنامىسى>، <پۇرچاق قايغۇسى>، <شىڭخۇ ئەسەرلىرى توپلىمى>، <شەرق تەرىقەت خاتىرىسى>، <يېڭىدىن تۈزۈلگەن 47 قوللانما> قاتارلىق ئەسەرلىرى بار.