ئوسمان

(1) (577 - 656) ئىسلام خەلىپىسى. (644 - 656). مەككىدىكى ئۇمەييە ئاقسۆڭەك باي سودىگەر ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. مۇھەممەد پەيغەمبەر دىن تارقاتقان مەزگىلدە، ئۇنى ئىقتىسادىي جەھەتتە زور كۈچ بىلەن قوللىغان. ئۆمەر ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، خەلىپىلىككە سايلانغان. تەختتە تۇرغان مەزگىلدە ئەرمەنىيە بىلەن شىمالىي ئافرىقىنى بويسۇندۇرۇپ، فارس ۋە خوراسان قاتارلىق جايلارنىڭ قارشىلىقىنى باستۇرغان. <قۇرئان> نىڭ ئۆلچەملىك نۇسخىسىنى بېكىتكەن. ئۆز جەمەتىنىڭ ئەزالىرىنى دۆلەتنىڭ مۇھىم خىزمىتىگە قويغان ھەمدە ئۇلارغا يەر ئىنئام قىلىپ، ئۆزىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىنى شۇلارغا تايىنىپ كۈچەيتىشكە ئۇرۇنغان. ئۇنىڭ بۇ سىياسىتى ئارمىيىنىڭ ۋە مۇھەممەد پەيغەمبەرنىڭ ئايالى ئائىشە، ھەززىتى ئەلىنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرىغان. ھەزرىتى ئەلى تەرەپدارلىرى ئالدى بىلەن كۇفەدە ئوسمانغا قارشى قوزغالغان. ئوسمان مىلادى 656 - يىلى مەدىنىدىكى تۇرار جايىدا 500 نەپەر ئىسيانچى تەرىپىدىن قورشىۋېلىنىپ، زىيانكەشلىككە ئۇچرىغان. (2) (1259 - 1326)، ئوتتومان دەپمۇ ئاتالغان. ئوسمانىيە دۆلىتىنى بەرپا قىلغۇچى. 1281 - يىلى دادىسى ئەرتۇغرۇلنىڭ ئورنىغا ۋارىسلىق قىلىپ، تۈركلەرنىڭ سەردارى بولغان. 1299 - يىلى ئۆزىنى ئەمىر دەپ ئاتاپ، مۇستەقىللىك ئېلان قىلغان ۋە ئۆزىنىڭ نامى بىلەن ئاتالغان ئوسمانلى دۆلىتىنى قۇرغان، بۇ دۆلەتتىكى تۈركلەر ئوسمانلى تۈركلىرى دەپ ئاتالغان. تەختتە تۇرغان مەزگىلدە ۋېزانتىيىنىڭ كىچىك ئاسىيانىڭ شىمالىي قىسمىدىكى زېمىنىغا ئۈزلۈكسىز تۈردە تاجاۋۇز قىلىپ، ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ يەنىشەھىر (يېڭى شەھەر) قاتارلىق شەھەرلەرنى تارتىۋالغان، زېمىنى غەربتە مەرمەر دېڭىزىغىچە بېرىپ يەتكەن.

ئەرلەرگە خاس ئىسىم ئەرەبچە ئوسمانجان يىلاننىڭ بالىسى، كىچىك يىلان

ئەرلەرگە خاس ئىسىم

سۇنۇقچى، سۇنغانلارنى داۋالىغۇچى، تېڭىقچى ياكى ئېغىربېسىق، مەرت، جەسۇر. باشقا شەكىللىرى: ئوسمانباي، ئوسمانجان، ئوسمانئەلى.