شوپېنخائۇئېر

دۇنيا تارىخى (1788 - 1860) گېرمانىيىلىك ئىدېئالىست پەيلاسوپ، ۋوليۇنتارىست. ياش ۋاقتىدا ئاتىسى بىلەن بىللە گامبۇرگتا سودىگەرچىلىك قىلغان. 1809 - يىلى گيوتتىنگېن ئۇنىۋېرسىتېتىغا بېرىپ خىمىيە ئۆگەنگەن. كېيىن بېرلىن ئۇنىۋېرسىتېتىدا فىختې قاتارلىق كىشىلەرنىڭ پەلسەپە ئىدىيىسىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان؛ 1813 - يىلى يېنا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پەلسەپە دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. ئۇ كانتنىڭ ئەزەلىلىك ئىدېئالىزم نۇقتىئەنەزىرىنى قوبۇل قىلىپ، ھادىسە ئىرادىدىن ئىبارەت دەپ قارىغان، لېكىن <ئۆزىدىكى نەرسە>، <ئىرادە>دىن ئىبارەت دېگەننى تەشەببۇس قىلغان. بارلىق كىشىلەر شەخسىي مەنپەئىتىنى كۆزلەيدۇ، لېكىن كىشىلەرنىڭ شەخسىي مەنپەئىتىنى كۆزلەيدىغان <ھاياتىي ئىرادە>سىنى رېئال دۇنيادا قانائەتلەندۈرگىلى بولمايدۇ، شۇڭا كىشىلىك تۇرمۇشى ئازاب - ئوقۇبەت بىلەن تولغان بولىدۇ، دېگەننى تەكىتلىگەن. ھىندىستان ۋېدانتا مەزھىپى بىلەن بۇددا ئەقىدىلىرىنى داۋاملاشتۇرۇپ، <ئۆزى>دىن ئۈمىدنى ئۈزۈپ، <ھاياتىي ئىرادە>نى ئىنكار قىلغاندىلا ئازاب - ئوقۇبەتتىن قۇتۇلۇشقا ئېرىشىپ <نېرۋانا> ھالەتكە يېتەلەيدۇ، دەپ قارىغان. سەنئەت جەھەتتە رېئالىزمچىلارغا قارشى تۇرغان. <دۇنيا ئىرادە ۋە تەسەۋۋۇردۇر> دېگەن ئەسىرى بار.