رىم رەقەملىرى

ئۆلچەم بىرلىكلىرى بىز ھازىر كىتاب بابلىرىنى، ئەسىرنى ۋە باشقا سانلارنى ئىپادىلەۋاتقان رەقەملەر قەدىمكى رىملىقلارنىڭ ھازىرغىچە قوللىنىپ كەلگەن <رىم رەقەملىرى> دىن ئېلىنغان. رىم رەقەملىرىنىڭ مەنىسى توغرىسىدا ھازىرغىچە تولۇق مەلۇمات يوق. بەزىلەرنىڭ قارىشىچە Ｖ دەسلەپ قولنىڭ ئالقىنىنى، Ｘ بەشنى، 1000 ئىككى بەشيۈزنى ئىپادىلىگەن بولۇشى مۇمكىنكەن. ئىلگىرى 1000 نى (｜) بىلەن، 500 نى (｜ بىلەن ئىپادىلەيتتى. ھازىرقى رىم رەقەملىرى تۆۋەندىكىدەك ئىپادىلىنىدۇ). I=1,v=5,x=10,l=50,c=100,d=500,n=1000 5000 غىچە بولغان بارلىق پۈتۈن سانلار يۇقىرىقى رەقەملەرنى تەكرارلاش ئۇسۇلى ئارقىلىق يېزىلىدۇ. ئەگەر چوڭ رەقەم كىچىك رەقەمنىڭ ئالدىدا تۇرسا قوشۇلىدۇ، ئەگەر كىچىك رەقەم چوڭ رەقەمنىڭ ئالدىدا تۇرسا ئېلىنى. مەسىلەن، Ⅳ=6 يەنى Ⅳ 4, 5 + 1 يەنى 5 - 1 بولىدۇ. ئوخشاش بىر سان پەقەت ئۈچ قېتىملا تەكرارلىنىدۇ. مەسىلەن: 90LXX=70LXXX=80 بولسا XC شەكلىدە يېزىلىدۇ، ھەرگىز LXXXX يېزىلمايدۇ. ＸＸⅧ = 28, ＸＸＸⅨ = 39, ＣＣＣＸＣⅦ = 397, ＭＤＣＣＸⅧ = 1818. رىم رەقەملىرىدىكى دەسلەپكى 12 سان مۇنداق يېزىلىدۇ: Ⅰ، Ⅱ، Ⅲ، Ⅳ، Ⅴ، Ⅵ، Ⅶ، Ⅷ، Ⅸ، Ⅹ، Ⅺ، Ⅻ ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ماتېماتىكا قەدىمكى رىملىقلار سانلارنى خاتىرىلەشتە ئىشلەتكەن Ⅰ، Ⅱ، Ⅲ، Ⅳ، Ⅴ... قاتارلىق بەلگىلەر.