زىخچە بېلىق

ھايۋاناتلار دۇنياسى زىخچە بېلىق (ئامفىئوكس بېلىقى) لانىست بېلىقى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ ھايۋانلار ئىچىدىكى بىر خىل ئەتىۋارلىق گۆھەر. ئالىملارنىڭ تەتقىق قىلىشىغا ئاساسلانغاندا، ئۇ500 مىليون يىللار ئىلگىرىلا پەيدا بولغان بولۇپ، تاكى ھازىرغىچە قەدىمكى ئالاھىدىلىكلىرىنى ۋە ئىپتىدائىي خۇسۇسىيەتلىرىنى ساقلاپ قالغان. ئۇ، بېلىقلارنىڭ پەيدا بولۇشى ۋە ئومۇرتقىسىز ھايۋانلارنىڭ تەدرىجىي تەرەققىيات تارىخىنى تەتقىق قىلىش ئىشلىرىنى تىرىك پاكىتلار بىلەن تەمىنلىدى. زىخچە بېلىق پەقەت جۇڭگونىڭ فۇجيەن، چىڭداۋ، تەيۋەن قاتارلىق جايلىرىغىلا تارقالغان، يەنە كېلىپ فۇجيەننىڭ تۇڭئەن ناھىيىسىدىكى ليۇۋۇديەن دېگەن جايدىكىسى ئەڭ مەشھۇر. زىخچە بېلىق تېنىنىڭ ئۇزۇنلۇقى3 ～5 سانتىمېتىر، شەكىل تۈزۈلۈشى ناھايىتى غەلىتە، تېنى ئىنچىكە ئۇزۇن ھەم يان ياپىلاق، ئىككى ئۇچى ئۇچلۇق بولۇپ، كىچىك ئەپكەشكە ئوخشايدۇ. پۈتۈن تېنى شاپتۇل چېچىكى رەڭگىدە، يېرىم سۈزۈك، پاراللېل جايلاشقان تال - تال مۇسكۇللىرىنى سىرتىدىن كۆرگىلى بولىدۇ. تەڭگىچىلىرى، جۈپ ئۈزگۈچىلىرى، ئومۇرتقا سۆڭىكى بولمايدۇ. »يۈرىكى« پەقەتلا بىر تال سوقۇش رولى بار قورساق ئارتېرىيىدىن ئىبارەت، كۆزى، قۇلىقى، بۇرنى قاتارلىق سېزىش ئەزالىرىمۇ بولمايدۇ، ھەزىم قىلىش ئەزاسىمۇ دىففېرېنسىيىلەنمىگەن. ئاغزى ۋە يۇتقۇلۇقىدىن باشقا بىر تال تۈز ئۈچىيى مەقئەتكە تۇتاشقان. زىخچە بېلىق دائىم دېڭىز دولقۇنىغا ئەگىشىپ ئۈزۈپ، دەريانىڭ قۇيۇلۇش ئېغىزىدىكى تېيىز دېڭىز ئاستىغا كېلىدۇ، ئاساسەن دېگۈدەك ئۆزىنى قوغداش ئىقتىدارى بولمايدۇ، لېكىن كىشىنى ھەيران قالدۇرغۇدەك دەرىجىدە تۇپراققا كولاپ كىرىش ماھارىتى بولىدۇ، ئومۇمەن،2 -3 يىل ياشايدۇ. ئۇ تېنىنىڭ كۆپ قىسمىنى ھەر دائىم لاتقا قۇمغا كۆمۈۋېلىپ، ئاران ئالدىنقى يېرىم قىسمىنىلا لاتقا قۇمنىڭ سىرتىغا چىقىرىۋالىدۇ، دەريا سۈيىدە ئېقىپ كەلگەن لەيلىگۈچى ئۆسۈملۈكلەر بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ. كۆپىيىش پەسلىگە كەلگەندە جۈپ - جۈپ بولۇپ لاتقا قۇمدىن چىقىپ، ئۆزئارا ئوينىشىپ ئۈزۈشۈپ، چېتىشىدۇ. ئاتىلىق - ئانىلىقى ئايرىم تەندە بولىدۇ، كۆپىيىش ھۈجەيرىسى يېتىلىپ بولغاندىن كېيىن، تەن سىرتىغا چىقىرىلىدۇ، سۇدا ئۇرۇقلىنىپ، يېتىلىدۇ. ئۇرۇقلانغان تۇخۇمى ئىككىنچى كۈنى چۈشتىن بۇرۇن يېتىلىپ ئەركىن ئۈزەلەيدىغان بېلىجانغا ئايلىنىدۇ، ئۈچ ئايدىن كېيىن چوڭىيىپ يېتىلىدۇ، كۆپىيىش سىستېمىسى بىر يىلدىن كېيىن تولۇق يېتىلىپ بولىدۇ. بىئولوگىيە ئالىملىرى زىخچە بېلىقنى ئومۇرتقىسىز ھايۋانلارنىڭ ئومۇرتقىلىق ھايۋانلارغا تەدرىجىي تەرەققىي قىلىشىدىكى ئۆتكۈنچى تۈر بولۇپ، بېلىقلارنىڭ ئەجدادى، لېكىن بېلىقلارغا قەتئىي ئوخشىمايدۇ، ھايۋانلارنىڭ تەدرىجىي تەرەققىياتى جەريانىدا ئالاھىدە ئورۇننى ئىگىلەيدۇ، دەپ قارايدۇ. بىئولوگىيە <لىماكس بېلىق> دەپمۇ ئاتىلىدۇ. باش خوردىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى. باش خوردىلىقلار سىنىپىغا كىرىدۇ. تېنى يېنىغا ياپىلاق، ئۇرچۇق شەكلىدە، يېرىم سۈزۈك، كىچىك بېلىقلارغا سەل ئوخشايدۇ. باش قىسمى ئېنىق بولمايدۇ (مېڭە ۋە سەزگۈ ئورگانلىرىنىڭ دىففېرېنسىيىلىنىشى روشەن ئەمەس). شۇڭا باشسىزلارغا تەۋە. خوردىسى ئۆمۈر بويى ساقلىنىدۇ، دۈمبە نېرۋا نەيچىسىنىڭ دىففېرېنسىيىلىنىش دەرىجىسى تۆۋەن. يۇتقۇنچاق ژابرا يېرىقچىلىرىنىڭ سانى كۆپ، بەدىنىنىڭ ئالدى ئۇچىنىڭ قورساق تەرىپىدە نېپىز پەردىسىمان ھالقا شەكىللىك ئېغىز قالپىقى بولۇپ، ئۈستىگە 36 - 50 تال سېزىش بارماقلىرى ئۆسكەن، ئومۇرتقىسى ۋە پۇتى يوق. يۈرىكى پەقەت سوقالايدىغان قورساق قان تومۇرىدىن ئىبارەت، قان سۇيۇقلۇقى رەڭسىز، كۆپىيىش بەزلىرى بوغۇملار بويىچە تىزىلغان. چىقىرىۋېتىش ئورگىنى نۇرغۇنلىغان بۆرەك نەيچىلىرىدىن ئىبارەت بولۇپ، ئۇلارمۇ بوغۇملار بويىچە تىزىلغان. تېرىسى بىر قەۋەت ھۈجەيرىلىك سىرتقى تېرە بىلەن قېتىشما كوللوئىد ھالىتىدىكى ھەقىقىي تېرىدىن تەركىب تاپقان. مۇسكۇلىنىڭ بوغۇملىنىش ھادىسىسى روشەن، مۇسكۇل بوغۇم سانى زىخچە بېلىقلارنى كلاسسىفىكاتسىيىلەشتىكى مۇھىم ئالاھىدىلىكلەرنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. تېيىز دېڭىزلاردىكى يىرىك، بوش قۇملۇق ساھىللارغا ماكانلىشىدۇ، ئانچە ئۈزەلمەيدۇ. لەيلەپ يۈرگۈچى جانلىقلار، كرېمنىيلىق يۈسۈن قاتارلىقلار ئۇلارنىڭ ئاساسلىق ئوزۇقى. يەككە جىنسلىق، 6 ~ 7 - ئايلاردا سۇغا تۇخۇم سالىدۇ، ئىككىنچى كۈنىلا ئەركىن ئۈزەلەيدىغان بالا تەنە بولۇپ يېتىلىپ، بىر يىلدىن كېيىن جىنسى يېتىلىدۇ. مەملىكىتىمىزنىڭ شيامېن، چىڭداۋ قاتارلىق جايلاردىن چىقىدۇ، ئۇنىڭ گۆشىنىڭ تەمى مەززىلىك، قۇرۇتۇلغان راكقا ئوخشاش بولۇپ، بەلگىلىك ئىقتىسادىي ئەھمىيەتكە ئىگە. زىخچە بېلىقتا ھەم خوردىىق ھايۋانلارنىڭ تىپىك ئالاھىدىلىكلىرى بولىدۇ ھەم ئىچكى ئورگان تۈزۈلۈشى ئومۇرتقىسىز ھايۋانلارنىڭكىگە ئوخشايدۇ. شۇڭا زوئولوگىيىدە مۇھىم ئورۇنغا ئىگە.