—参考资料
لېنىن
يۈز مەشھۇر شەخىس
1870 - 1924
لېنىن دېگەن تەخەللۇسى بىلەن تونۇلغان ۋىلادىمىر ئىلىئىچ ئوليانوۋ - روسىيىدە كوممۇنىزمنىڭ ئۇلىنى قۇرغان سىياسىي داھىي. ئۇ كارل ماركسنىڭ سادىق شاگىرتى، ئۇ كارل ماركسنىڭ ئىزىدىن قەدەم بېسىپ ماڭدى ۋە مۇۋەپپەقىيەت قازاندى. لېنىننىڭ تۇتقان كوممۇمىزم يولى دۇنيادا تېزدىن تارقالغانلىقى ئۈچۈن، ئۇ ئىنسانىيەت تارىخىدا زور تەسىرگە ئىگە شەخسلەرنىڭ بىرى دەپ ئېتىراپ قىلىندى.
لېنىن 1870 - يىلى سىمبىرسكى شەھىرىدە (لېنىننى خاتىرىلەش يۈزىسىدىن بۇ شەھەر كېيىن ئوليانوۋسكى دەپ ئۆزگەرتىلدى) تۇغۇلغان. ئۇنىڭ ئاتىسى ھۆكۈمەت ئەمەلدارى ئىدى. ئۇنىڭ ئاكىسى بىر ئۆكتىچى بولۇپ، چار پادىشاھقا قارشى سۈيىقەستكە قاتنىشىپ قالغانلىقى ئۈچۈن ئۆلتۈرۈلگەنىدى. لېنىن 23 يېشىدىلا قىزغىن ماركست ئىدى. 1895 - يىلى 12 - ئايدا، ئۇ چار پادىشاھ ھۆكۈمىتىگە قارشى پائاللىيەتلەر بىلەن شۇغۇللانغان دېگەن جىنايەت بىلەن قولغا ئېلىندى. تۈرمىدە 14 ئاي ياتقاندىن كېيىن، سىبىرىيىگە سۈرگەن قىلىندى.
سىبىرىيىدىكى ئۈچ يىللىق سۈرگۈن تۇرمۇش جەريانىدا، لېنىن بىر ئايال ئىنقىلابچى بىلەن توي قىلدى ۋە بۇ جەرياندا <روسىيىدە كاپىتالىزمنىڭ تەرەققىياتى> دېگەن كىتابنى يېزىپ چىقتى. 1900 - يىلى، ئۇ سۈرگۈن مۇددىتى توشۇپ، ياۋروپاغا باردى. ئۇ يەردە 17 يىلنى ئىنقىلاب ئىشلىرى بىلەن ئۆتكۈزدى. لېنىن ئەزا بولغان سوتسىيال دېموكرات ئىشچىلار پارتىيىسى پارچىلانغاندىن كېيىن، ئۇ كۆپ سانلىقلارنىڭ يەنى بولشېۋىكلارنىڭ داھىيىسى بولدى.
بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى لېنىنغا ياخشى پۇرسەت يارىتىپ بەردى. چۈنكى بۇ ئۇرۇش روسىيە ئۈچۈن ھەربىي ۋە ئىقتىسادىي جەھەتتىن بىر قېتىملىق ئاپەت ئىدى، شۇڭلاشقا خەلق چارىزم تۈزۈمىگە تېخىمۇ ئۆچ بولۇپ كەتتى. 1917 - يىلى 4 - ئايدا، چار پادىشاھ تۈزۈمى ئاغدۇرۇلدى. روسىيە بىر مەھەل دېموكراتىك تۈزۈمنىڭ ھۆكۈمرانلىقىدا بولدى. چار پادىشاھنىڭ ئاغدۇرۇلغان خەۋىرىنى ئاڭلىغان لېنىن دەرھال روسىيىگە قايتىپ كەلدى. لېنىن ناھايىتى ئۆتكۈر ئىدى. ئۇ دېموكراتلار پارتىيىسى گۇرۇھى گەرچە ۋاقىتلىق ھۆكۈمەت قۇرغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇلارنىڭ ناھايىتى ئاجىز ئىكەنلىكىنى سەزدى؛ ئادەم سانى ئاز، لېكىن تەشكىلاتى ناھايىتى چىك بولغان كوممۇنىستىك پارتىيە بۇ ياخشى پۇرسەتنى تۇتۇپ ھاكىمىيەتنى تارتىۋېلىشى كېرەك ئىدى. شۇڭلاشقا لېنىن بولشېۋىكلارنىڭ ۋاقىتلىق ھۆكۈمەتنى ئاغدۇرۇپ تاشلاپ، ئۇنىڭ ئورنىغا كوممۇنىستىك پارتىيە ھۆكۈمرانلىقىنى دەسسىتىشىگە ھەيدەكچىلىك قىلدى. شۇنىڭ بىلەن قالايمىقانچىلىق يۈز بەرگەچكە لېنىن بىر مەزگىل يوشۇرۇنۇۋالدى. 1719 - يىلى 11 - ئايدىكى يەنە بىر قېتىملىق ھەرىكەتتە، لېنىننىڭ پارتىيىسى غەلىبە قىلدى. ئۇ دۆلەت باشلىقى بولدى.
دۆلەت باشلىقى بولغان لېنىن ئۈچۈن، كوممۇنىزم تۈزۈمىنىڭ ئۇلىنى تۇرغۇزۇش ناھايىتى تەسكە توختىتىدى؛ لېنىن دۆلەت ئىگىلىكىنى سوتسىيالىزم ئىگىلىكىگە ئۆزگەرتىش جەريانىدا، جاپالىق خىزمەت قىلدى. ئۇ ئۆزىگە ناھايىتى قاتتىق تەلەپ قوياتتى.
ئۇزۇن ئۆتمەي يەرلەنى دۆلەت ئىلكىگە ئۆتكۈزدى.
1922 - يىلى لېنىن توساتتىن ئېغىر كېسەلگە گرىپتار بولۇپ، تا 1924 - يىلى ۋاپات بولغانغا قەدەر سالامەتلىكى ئەسلىگە كېلەلمەي خىزمەت قىلالمىدى. ئۇنىڭ جەسىتى چىرىشتىن ساقلاش تېخنىكىسى بىلەن بىر تەرەپ قىلىنغاندىن كېيىن، تا بۈگۈنگە قەدەر موسكۋا قىزىل مەيداندىكى لېنىن ماۋزولېيىدا ساقلانماقتا.
لېنىن - روسىيىدە كوممۇنىزم دۆلىتى قۇرۇشنى ئەمەلگە ئاشۇرغۇچى، ئۇ ماركسنىڭ تەلىماتىنى رېئاللىققا ئايلاندۇردى.
1917 - يىلىدىن باشلاپ، كوممۇنىزم تەلىماتى ياۋروپا ۋە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا تارقىلىشقا باشلىدى، ھازىر دۇنيانىڭ 3/1 قىسمىغا يېقىن ئاھالە كوممۇنىزم پرىنسىپلىرىغا ئېتىقاد قىلىدۇ. گەرچە، لېنىن بىر مەشھۇر سىياسىي داھىي بولسىمۇ، بىراق، ئۇنىڭ نوپۇزى ۋە تەسىرى ئۇنىڭ ئەسىرىدە (تەخمىنەن 55 توم) كۆرۈلىدۇ. ئۇ ئىنقىلاب تاكتىكىسىغا ناھايىتى ئەھمىيەت بېرەتتى، ئۇ ئىنقىلابىي زورلۇق كۈچ ئىشلىتىشنى تەكىتلەش بىلەن بىر ۋاقىتتا، پرولېتارىيات دىكتاتۇرىسى يۈرگۈزۈشنىمۇ تەكىتلىگەنىدى. لېنىن دەۋرىدىن باشلاپ، كوممۇنىستىك تۈزۈمنى تاللىۋالغان دۆلەتلەر ھاكىمىيەت ۋە ئاخبارات، بانكا، ئىشچىلار ئۇيۇشمىسى قاتارلىقلارنىڭ پاكلىقىنى ساقلاپ كەلگەنلىكى ئۈچۈن، بۇنداق تۈزۈمنى ئۆزگەرتمىدى ياكى بۇنداق تۈزۈمگە قارشى چىقمىدى.
روشەنكى، كوممۇنىزم - تارىختا ئۇلۇغ ئەھمىيەتكە ئىگە ھەرىكەت، لېنىن ۋە ئۇنىڭ ئەمەلىي سىياسىي ئىقتىدارى روسىيىدە كوممۇنىزم تۈۋرۈكىنى مۇستەھكەملەشتىكى ھەل قىلغۇچى ئامىل بولۇپ قالغانىدى.
