ئۇزاتماق

قارشى مەنىلىك سۆزلەر كېتىدىغانغا، كېپكېتىشكە ماقۇل بولماق، مېھماننى ئۇزاتماق، يولغا سالماق. قارشى ئالماق ، كۈتۈۋالماق كەلگەننى قوبۇل قىلماق، مېھماننى قارشى ئالماق، كۈتۈۋالماق. كىيىمىڭگە قاراپ قارشى ئالىدۇ، ئەقلىڭگە قاراپ ئۇزىتىدۇ. ياخشى تۇرساڭ كۈتۈۋالىدۇ، خاپا قىلساڭ يولغا سالىدۇ.

ئۇزاتماق، ھەمراھ بولماق ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر پىئېل قولىدىكى نەرسىنى باشقا بىرىگە قولىنى سوزۇپ تۇتقۇزماق، سۇنماق. باشلىق قول يازمىنى ماڭا ئۇزاتتى - دە، كەسكىن ھالدا گەپ تاپىلىدى. بىرەر تەرەپكە قارىتىپ سوزماق، تەڭلىمەك (قول، پۇت ھەققىدە). مېۋىسىز دەرەخقە كىم باقىدۇ، مېۋىلىك دەرەخقە ھەر كىم قول ئۇزىتىدۇ (ماقال). بىرەر جايغىچە ھەمراھ بولۇپ يولغا سېلىپ قويماق. مەن قايتقاندا، رىزۋان مېنى چوڭ دەرۋازىغىچە ئۇزىتىپ قويدى. يولغا سالماق، ماڭدۇرماق. ئىشخانىدىكىلەر ئابباس بىلەن ساددىققا ھۆرمەت بىلدۈرۈپ، قىزغىن كەيپىيات ئىچىدە ئۇلارنى ئۇزاتتى. تۇرمۇشقا چىقارماق، ئەرگە بەرمەك. قىز ئۇزاتماق. ئاخىرەتلىك ئىشلىرىنى پۈتكۈزۈپ دەپنە قىلماق. شاھزادە دادىسىنىڭ ئۆلۈمىنى ئۇزىتىپ نەزىر - چىراغ ئۆتكۈزۈپتۇ. كۆچمە. مېھمان قىلماق. - ھېلىقى گىلەم ئالىمىز دەپ يىغىپ يۈرگەن 200 يۈەن پۇلنى بۈگۈنلا بانكىدىن ئەكېلىڭ، شۇ پۇل بىلەن مېھمانلارنى ئۇزىتىۋالارمىز، - دېدى ئايالىم.

ئۇزاتماق[سۆز تۈركۈمى:] پېئىل.[يەشمىسى:] ① قولىدىكى نەرسىنى باشقا بىرىگە قولىنى سوزۇپ تۇتقۇزماق، سۇنماق:[مىسال:] باشلىق قول يازمىنى ماڭا ئۇزاتتى-دە، كەسكىن ھالدا گەپ تاپىلىدى.[يەشمىسى:] ② بىرەر تەرەپكە قارىتىپ سوزماق، تەڭلىمەك (قول، پۇت ھەققىدە):[مىسال:] مېۋىسىز دەرەخقە كىم باقىدۇ، مېۋىلىك دەرەخقە ھەر كىم قول ئۇزىتىدۇ (ماقال).[يەشمىسى:] ③ بىرەر جايغىچە ھەمراھ بولۇپ يولغا سېلىپ قويماق:[مىسال:] مەن قايتقاندا، رىزۋان مېنى چوڭ دەرۋازىغىچە ئۇزىتىپ قويدى.[يەشمىسى:] ④ يولغا سالماق، ماڭدۇرماق:[مىسال:] ئىشخانىدىكىلەر ئابباس بىلەن سادىققا ھۆرمەت بىلدۈرۈپ، قىزغىن كەيپىيات ئىچىدە ئۇلارنى ئۇزاتتى.[يەشمىسى:] ⑤ تۇرمۇشقا چىقارماق، ئەرگە بەرمەك:[مىسال:] قىز ئۇزاتماق.[يەشمىسى:] ⑥ ئاخىرەتلىك ئىشلىرىنى پۈتكۈزۈپ دەپنە قىلماق:[مىسال:] شاھزادە دادىسىنىڭ ئۆلۈمىنى ئۇزىتىپ نەزىر-چىراغلىرىنى ئۆتكۈزۈپتۇ.[يەشمىسى:] ⑦ [كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] مېھمان قىلماق:[مىسال:] ھېلىقى گىلەم ئالىمىز دەپ يىغىپ يۈرگەن 200 يۈەن پۇلنى بۈگۈنلا بانكىدىن ئەكېلىڭ، شۇ پۇل بىلەن مېھمانلارنى ئۇزىتىۋالارمىز، دېدى ئايالىم.