ليۇكسېمبورگ

دۇنيادىكى دۆلەتلەر ياۋروپا كىچىك ئۆتكەل قەلئەسى ياۋروپادىكى گېرمانىيە، بېلگىيە، فرانسىيىلەرنىڭ ئوتتۇرا قىسمىغا جايلاشقان دۆلەت. ئۇنىڭ يەر مەيدانى 2586 كۋادرات كىلومېتىر بولۇپ، ئاھالىسى 365 مىڭدىن ئوشۇق (1984) بولۇپ، پۈتۈن ياۋروپا ئاھالىسىنىڭ 1/2900 نى تەشكىل قىلىدۇ. ئاھالىنىڭ كۆپ قىسمىنى ليۇكسېمبۇر رگلىقلار ئىگىلەيدۇ، ئاھالىنىڭ كۆپى كاتولىك دىنىغا ئېتىقاد قىلىدۇ، ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرى فرانسۇز تىلى بىلەن نېمىس تىلىنى قوللىنىدۇ. ليۇكسېمبۇرگ ئەسلى <مۇقەددس رىم ئىمپېرىيىسى> دائىرىسىدە بولغان، 1347 - يىلغا كەلگەندە ليۇكسېمبۇرگ پادىشاھلىقى بولۇپ قۇرۇلغان، 15 - ئەسىردىن باشلاپ ئىسپانىيە، فرانسىيە، ئاۋسترىيە، گىتلېر گېرمانىيىسى تەرىپىدىن بېسىۋېلىنغان. 1945 - يىلى گىتلېر گېرمانىيىسى تەسلىم بولغاندىن كېيىن قايتا مۇستەقىلىككە ئېرىشكەن. 1972 - يىلى 11 - ئاينىڭ 16 - كۈنى دۆلىتىمىز بىلەن دىپلوماتىك مۇناسىۋەت ئورناتقان. ليۇكسېمبۇرگ ياۋروپا بويىچە كىچىك دۆلەتلەرنىڭ بىرى بولسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىيات سەۋىيىسى يۇقىرى، پولات ئىشلەپچىقىرىش ئۇنىڭ مۇھىم ئىقتىسادىي تۈۋرۈكى ھېرسابلىنىدۇ. پولات - تۆمۈر ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى پۈتۈن سانائەت، يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ 70%-80% نى، ئېكسپورتنىڭ %90 نى تەشكىل قىلىدۇ، ئىشلەپچىقارغان پولات كىشى بېشىغا 15 توننىدىن كۆپرەك توغرا كېلىپ، دۇنيادا بىرىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. پولات - تۆمۈر سانائىتىدىن باشقا ئېلېكتر ئەسۋابلىرى سانائىتى، كران ئىشلەپچىقىرىش سانائىتى، پارۋوز سانائىتى، كۆۋرۈك جاھازىلىرىنى ياساش سانائىتى، خىمىيە سانائىتى، يېمەك - ئىچمەك سانائەتلىرىمۇ تەرەققىي قىلغان. ليۇكسېمبۇرگ 60 - يىللاردىن باشلاپ خەلقئارا بانكىلار 1965 - يىلدىكى 2، 3 دىن 1984 - يىلى 117 گە، بانكا خادىملىرى 1300 دىن 9400 گە يەتتى. پۇل - مۇئامىلە ساھەسىدىكى كىرىم پۈتۈن مالىيە كىرىمىنىڭ %15 نى تەشكىل قىلىدۇ. ھازىر ليۇكسېمبۇرگ غەربىي ياۋروپا بويىچە لوندوندىن قالسا، ئىككىنچى پۇل مۇئامىلە مەركىزىگە ئايلاندى. يېزا ئىگىلىكىدە ئارپا، قارا بۇداي، ياڭيۇ، بۇغداي، مېۋە - چېۋە (ئۈزۈم ئاساسىي ئورۇندا) ئۆستۈرۈلىدۇ. چارۋىچىلىقىدا ھەرخىل سۈتلۈك كالا، چوشقا بېقىلىدۇ. ئاشلىق بىلەن ئۆزىنى تەمىنلەپ كېتەلمەيدۇ، سۈت مەھسۇلاتلىرى، مېۋە قاتارلىقلارنى ئېكسپورت قىلىدۇ. ليۇگسېمبورگنىڭ تولۇق نامى <ليۇكسېمبۇرگ كېنەزلىكى> بولۇپ، ياۋرۇپانىڭ غەربىگە جايلاشقان، ياۋرۇپادىكى يەر مەيدانى ئەڭ كىچىك دۆلەت. دۆلەت نامى پايتەخت نامىدىن پەيدا بولغان، مىلادى ئۈچىنچى ئەسىردە بورگ ئەتراپىدا مۇھىم بىر ئۆتكەل قۇرۇلغان بولۇپ، گېرمانلاردىن بولغان گرانكلار ئۇنى <لوسىمبورگ> دەپ ئاتىغان. قەدىمكى كائوت تىلىدا بۇنىڭ مەنىسى <كىچىك شەھەر بازىرى>، <كىچىك ئۆتكەل>، <كىچىك ئۆتكەل قەلئەسى> دېگەنلىك بولىدۇ. 10 - ئەسىردە رىم ئىمپېرىيىسى بۇ جاينى ماركوز ئارتونغا سۇيۇرغال يەر قىلىپ بېرىدۇ. 963 - يىلى ئۇررۇت دەرياسى قىرغىقىدىكى رىم يولى بويىدىن ماركوز ئارتوننىڭ ئىنىسى سېرگوللىك بىر تىك ھەم ئەگرى - توقاي كەتكەن تاغ جىلغىسىنى تاللاپ ئېلىپ، شۇ جايغا بىر شەھەر قەلئەسى سېلىپ، لوسىمبورگ نامىنى قويغان. كېيىنچە لوسىمبورگ سۆزى خاتا تەلەپپۇز قىلىنىپ، <لىيوكسىمبورگ> قا ئۆزگەرگەن، 15 - 16 - ئەسىرلەردە بۇ جاينى ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ئىسپانىيە، فرانسىيە، ئاۋستىرىيە ۋە پروسىيە ئىگىلىگەن. 1815 - يىلى كېنەزلىككە كۆتۈرۈلۈپ، گوللاندىيە پادىشاھى قوشۇمچە كىنەز بولغان. 1839 - يىلى ھەر قايسى ياۋرۇپا دۆلەتلىرى كېلىشىم ئىمزالاپ، ليۇكسېمبورگنى مۇستەقىل دۆلەت دەپ ئېتىراپ قىلغان. ليۇكسېمبورگنىڭ يەر مەيدانى 2586 كۋادرات كىلومېتىر، ئاھالىسى 400.9 مىڭ. ھۆكۈمەت تىلى فرانسۇز تىلى، نېمىس تىلى ئومۇميۈزلۈك قوللىنىلىدۇ.پايتەختى ليۇكسېمبورگ. پۇل بىرلىكى لىيۇكسېمبۇرگ فىرانكى. فرانسىيە، گېرمانىيە ۋە بېلگىيىدىن ئىبارەت ئۈچ دۆلەتنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان خىلۋەت ماكان - ليۇكسېمبۇرگ مىراس قالغان ئاساسىي قانۇنلۇق خانلىق دۆلەت ئىدى. 1890 - يىلىدىن ئىلگىرى گوللاندىيە بىلەن ئىتتىپاقداش بولۇپ، گوللاندىيىنىڭ دۆلەت بايرىقىنى ئىشلەتكەن. 1890 - يىلىدىن كېيىن ليۇكسىمبۇرگ دۆلەت بايرىقىنى قىزىل، ئاق ۋە ھاۋا رەڭلىك توغرا بەلدەملىك بايراققا ئۆزگەرتىپ، ھازىرغا قەدەر ئىشلەتكەن. ئۇنىڭ گوللاندىيە دۆلەت بايرىقى بىلەن بولغان پەرقى توغرا بەلدەمنىڭ نىسبىتىدىكى ئوخشىماسلىقتا ۋە كۆك بەلدەمنىڭ رەڭگىنىڭ سۇس قېنىقلىقىدا ( ليۇكسېمبۇرگىنىڭ سۇس ھاۋارەڭ، گوللاندىيىنىڭ توق ھاۋارەڭ) ئىپادىلىنىدۇ. ئىېيتىشلارغا قارىغاندا ليۇكسېمبۇرگىنىڭ دۆلەت بايرىقنىڭ رەڭ - تۈسى ليۇكسېمبۇرگ خان جەمەتىنىڭ مۆھۈرىدىن كەلگەنىكەن. ئۇنىڭ ئۈستىگە فرانسىيە ئىقىلابىغا بولغان ھۆرمىتىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن ئۇ ئۈچ خىل رەڭنى تاللىغانىكەن. بۇ بايراق ليۇكسېمبۇرگ خەلقىنىڭ ئەركىنلىككە بولغان تەشنالىقىنى ۋە مۇقەددەس ئارزۇسىنى تولۇق ئىادىلىگەن. دۆلەت گېربى ياۋروپانىڭ دەسلەپكى بەلگىلىرىدە دائىم ئۇچرايدىغان شەكىلىگە ئىگە بولۇپ، چوڭ كۈنلۈكنىڭ ئاستىغا ئورۇنلاشتۇرغان بەلگە ھېنرىخ Ⅵ نىڭ مۆھۈر بەلگىسىدۇر. كۆك ۋە ئاق بەلدەملىك قالقاننىڭ ئۈستىدە ئالتۇن تاج كىيگەن بىر قىزىل شىر ئۆرە تۇرغان. قالقاننىڭ چوققىسىغا بىر كىنەزنىڭ ئالتۇن تاجىسى كىيدۈرۈلگەن؛ قالقاننىڭ ئىككى يېنىغا كرېسىت ئوردېنى بىلەن زىننەتلەنگەن بىر ئوردېن لېنتىسى ئېسىلغان. ھەيۋەتلىك ئىككى ئالتۇن شىر قالقاننى قوغداپ تۇرغان بولۇپ، ئۇلار ليۇكسېمبۇرگ بەگلىكىنىڭ دۆلەت باشلىقى بەگ ھەزرەىتىنىڭ يۈكسەك ھوقۇقى ۋە ئوردېنىغا سىمۋول قىلىنغان.