奥地利社会民主党

دۇنيا تارىخى ئاۋسترىيە دۆلەت شەرتنامىسى تولۇق نامى <مۇستەقىل ۋە دېموكراتىك ئاۋسترىيىنى يېڭىۋاشتىن قۇرۇش دۆلەت شەرتنامىسى>. سوۋېت ئىتتىپاقى، ئەنگلىيە، ئامېرىكا، فرانسىيە تۆت دۆلەت ئاۋسترىيە بىلەن 1955-يىل 5-ئاينىڭ 15-كۈنى ۋېنادا ئىمزالىغان. شۇ يىلى 11-ئاينىڭ 28-كۈنى يۇگوسلاۋىيە بۇ شەرتنامىگە قاتناشقان. ئاۋسترىيە 1938-يىلى 3-ئايدا گېتلر گېرمانىيىسى تەرىپىدىن يۇتۇۋېلىنىپ، ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىغا گېرمانىيىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە قاتناشقان ھەمدە ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولغان، ئۇرۇشتىن كېيىن سوۋېت ئىتتىپاقى، ئەنگلىيە، ئامېرىكا، فرانسىيە تۆت دۆلەت تەرىپىدىن رايونغا ئايرىپ ئىشغال قىلىغان. بۇ شەرتنامىدە ئاۋسترىيىنىڭ يېڭىۋاشتىن مۇستەقىل بولىدىغانلىقى ئېتىراپ قىلىنغان ۋە ئۇرۇشتىن كېيىنكى ئالاقىدار مەسىلىلەر ھەققىدە بەلگىىمىلەر چىقىرىلغان. ئۇنىڭ ئاساسىي مەزمۇنى: (1) ئاۋسترىيىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە مۇستەقىللىكى ئەسلىگە كەلتۈرۈلىدۇ، گېرمانىيە بىلەن ئاۋسترىيىنىڭ قوشۇلۇشى مەنئى قىلىنىدۇ، ئاۋسترىيە بۇنىڭدىن كېيىن گېرمانىيە بىلەن ھېچاقنداق ئىتتىپاق تۈزمەيدۇ؛ (2) ئاۋسترىيىدە دېموكراتىك ھۆكۈمەت تەشكىل قىلىنىپ، خەلقنىڭ دېموكراتىك ھوقۇقلىرىغا كاپالەتلىك قىلىنىدۇ؛ (3) ئاۋسترىيە زېمىنىدىكى بارلىق ناتسىست تەشكىلاتلار تارقىتىۋېتىلىدۇ ھەمدە ئۇلارنىڭ قايتا تىرلمەسلىكىە كاپالەتلىك قىلىنىدۇ؛ (4) ئاۋسترىيىنىڭ ئاتوم قوراللىرى ۋە بۇ شەرتنامىدە بەلگىلەنگەن باشقا قوراللارغا ئىگە بولۇشى، ياسىشى ۋە سىناق قىلىشىغا رۇخسەت قىلىمايدۇ؛ (5) 1946 - يىل 6-ئاينىڭ 28-كۈنىدىكى ئاۋسترىيىنى ئىدارە قىلغۇچى ئاپپاراتلار توغرىسىدىكى كېلىشىم، بۇ شەتنامە كۈچكە ئىگە بولغان كۈندىن باشلاپ ئەمەلدىن قالدۇرۇلىدۇ، ئاۋسترىيىدە تۇرۇشلۇق ئىتتىپاقداش قوشۇنلار كېچىككەندىمۇ 1955-يىل 12-ئاينىڭ 31-كۈنى چېكىندۈرۈپ بولۇنىدۇ؛ (6) دوناي دەرياسىدا قاتناش ئەركىنلىكى ۋە مال - مۈلۈك، ئىقتىادىي مەسىلىلەر قاتارلىقلارغا ۋە مال - مۈلۈك، ئىقتىسادىي مەسىلىلەر قاتارلىقلارغا ئائىت باشقا بەلگىلىمىلەر. شۇ يىلى 10-ئايدا ئاۋسترىيە ئۆزىنىڭ مەڭگۈ بىتەرەپ تۇرىدىغانلىقى، ھەرقانداق ھەربي گۇرۇھلارغا قاتناشمايدىغانلىقى، ئۆز زېمىنىدا چەت ئەل ھەربىي بازىلىرىنى قۇرۇشقا رۇخسەت قىلىنمايدىغانلىقىنى جاكارلىغان. دۇنيا تارىخى ئاۋسترىيە سوتسىيال دېموكراتلار پارتىيىسى ئاۋسترىيە ئىشچىلار پارتىىسى. 1888-يىلى 12-ئاينىڭ ئاخىرىدىن 1889-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنىگىچە ھايئىنفېروردا ئۆتكۈزۈلگەن پۈتكۈل ئاۋسترىيە سوتسىيالىزمچىلىرى بىرلەشكەن قۇرۇلتىيىدا قۇرۇلغانلىقى ئېلان قىلىنغان. ئاساىي رەھبەرلىرى ۋىكتور ئادلېر، ئوتو بائۇئېر قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. قۇرۇلتاي 7 ماددىلىق <پرىنسىپ خىتابنامىسى>نى پارتىيە پروگراممىسى قىلىپ ماقۇللاپ، سىياسىي ئەركىنلىك؛ ئومۇميۈزلۈك، باراۋەرلىكى؛ ھاكىمىيەت بىلەن دىننى ئايرىش ۋە كەڭ ئىجتىمائىي ئىقتىسادىي تەلەپ قاتارلىقلارنى ئوتتۇرىغا قويغان. پروگرامما پرولېتارىيات ئىنقىلابى ۋە پرولېتارىيات دىكتاتۇرىسى مەسىلىسىدىن ئۆزىنى قاچۇرغان. 1895-يىلىدىن كېيىن بېرنېشتېين رېۋىزىئونىزملىق ئىدىيىۋى ئېقىمىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان. 1897-يىلى ۋىمبۇرگ قۇرۇلتىيىدا 6 مۇستەقىل مىللىي گۇرۇھقا پارچىلىنىپ كەتكەن. 1899-يىلى برۇينن (يەنە برنو دەپمۇ ئاتىلىدۇ) پارتىيە قۇرۇلتىيىدا بۇرژۇئازىيە مىللەتچىلىرى بىلەن مۇرەسسەلىشىدىغان مىللىي پروگرامما ماقۇللىنىپ، <مىللىي مەدەنىيەت ئاپتونومىيىسى> دېگەن خاتا تەشەببۇس ئوتتۇرىغا قويۇلغان. 1901-يىلى ۋېنادا چاقىرىلغان ئىككىنچى قېتىملىق بىرلەشمە پارتىيە قۇرۇلتىيىدا <پرىنسىپ ختابنامىسى> ئۆزگەرتىلىپ، يېڭى پارتىيە پروگراممىسى ماقۇللانغان، ئۇنىڭدا پرولېتارىيات ئىنقىلابى ئىنكار قىلىنىپ، پارالامېنت يولى ۋە <سوتسىيالىزمغا تىنچ ئۆسۈپ كىرىش> قاتارلىق ئىدىيىلەر تەرغىپ قىلىنغان، ئومۇمىي سايلام ھوقۇقىنى ئىشقا ئاشۇرۇشنى قولغا كەلتۈرۈش پارتىيىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى مەقسىتى قىلىنىپ، ماركسىزمنىڭ ئىنقىلابىي تەلىماتىغا <تۈزىتىش كىرگۈزۈش> ئاشكارا ئوتتۇرىغا قويۇلغان. بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە شوۋىنىزملىق مەيداندا چىڭ تۇرۇپ، ئاۋستىريە - ۋېنگىرىيە ئىمپېرىيىسى ھۆكۈمىتى يۈرگۈزگەن ئۇرۇش سىياسىتىنى ئاشكارا قوللىغان ھەمدە 1918-يىلى 10-ئايدا بۇرژۇئازىيە ھۆكۈمىتىگە قاتناشقان. 1919 - 1920-يىللاردا بىرلەشمە ھۆكۈمەتكە رەھبەرلىك قىلغان. 1934ىلى 2-ئايدا مەنئى قىلىنغان. كېيىن ئۇنىڭ سول سول قانىتى ئىنقىلابىي سوتسىيالىستلار پارتىيىسىنى تەشكىللەپ، گېرمانىيە ئىشغالىيىتى مەزگىلىدە قارشىلىق كۆرسىتىش ھەرىكىتىگە قاتناشقان، ئوڭ قانىتى گېرمانىيە فاشىستلرىىنىڭ قوينىغا ئۆزىنى ئاتقان. 1945-يىلى ئاۋسترىيە سوتسىيالىستلار پارتىيىسى قىلىپ ئۆزگەرتىپ قۇرۇلغان.