سۇكارنو

مەشھۇر شەخسلەر سۇكارنو (1901 −1070 - يىللار) شەرقىي گۇۋاسۇرابايادىكى يەرلىك ئاقسۆڭەك ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن.24 يېشىدا باندۇڭ سانائەت پەنلىرى ئىنستىتۇتىنى پۈتكۈزگەن. ئوقۇغۇچىلىق دەۋرىدىلا ۋەتەنپەرلىك، دېموكراتىك پائالىيەتلەر بىلەن شۇغۇللىنىپ، گوللاندىيىنىڭ مۇستەملىكە ھۆكۈمرانلىقىغا قارشى تۇرغان.1927 - يىلى7 - ئايدا «ھىندونېزىيە مىللىي ئىتتىپاقى» (كېيىنكى يىلى »ھىندونېزىيە مىللىي پارتىيىسى«گە ئۆزگەرتىلگەن) نى قۇرغان. كېيىنچە يەنە ھىندونېزىيە پارتىيىلىرى ئىتتىپاقىنى بەرپا قىلىشقا قاتناشقان ۋە ئىتتىپاقنىڭ رەئىسلىكىگە سايلانغان. گوللاندىيە مۇستەملىكىچىلىرىگە قارشى كۈرەش قىلىش جەريانىدا، ئىككى قېتىم قولغا ئېلىنغان ۋە فلورېس ئارىلى بىلەن بېڭكۇلۇغا سۈرگۈن قىلىنغان.1945 - يىلى ئاۋغۇستتا ياپونىيە ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولۇپ تەسلىمنامىگە شەرتسىز قول قويغاندىن كېيىن، ھىندونېزىيە مۇستەقىللىق ئېلان قىلىپ، جۇمھۇرىيەت بولۇپ قۇرۇلغان، سۇكارنو زۇڭتۇڭلۇققا سايلانغان. ئۇزاق ئۆتمەي گوللاندىيە مۇستەملىكىچىلىرى يەنە ئۇرۇش قوزغاپ، مۇستەملىكە ھۆكۈمرانلىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە ئۇرۇنغان.1948 - يىلى12 - ئايدا سۇكارنو يەنە قولغا ئېلىنغان ھەمدە بانكا ئارىلىغا سۈرگۈن قىلىنغان. ھىندونېزىيە خەلقىنىڭ مۇستەملىكىچىلىككە قارشى كۈرەشلىرىنىڭ كۈچلۈك بېسىمى ۋە خەلقئارا جامائەتچىلىكنىڭ قاتتىق ئەيىبلىشى نەتىجىسىدە، گوللاندىيە ھۆكۈمىتى1949 - يىلى ھىندونېزىيىنىڭ مۇستەقىللىقىنى ئېتىراپ قىلغان.12 - ئايدا سۇكارنو قايتىدىن زۇڭتۇڭلۇققا سايلانغان. سۇكارنو ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن مەزگىلىدە مۇستەقىل، ئۆز - ئۆزىگە خوجا بولۇشتىن ئىبارەت دىپلوماتىيە سىياسىتىنى يولغا قويۇپ، جاھانگىرلارنىڭ ئارىلىشىشىغا قارشى تۇرغان.1955 - يىلىدىكى باندۇڭ يىغىنىنىڭ ئېچىلىشىغا، ئاسىيا - ئافرىقا خەلقلىرىنىڭ ئىتتىپاقلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە ئاجايىپ زور تۆھپىلەرنى قوشقان. ئۇ يەنە ئىتتىپاق تۈزمەسلىك ھەرىكىتىنىڭ باشلامچىلىرىنىڭ بىرى.50 - يىللاردىن كېيىن، سۇكارنو ئىچكى ئىنقىلابىي كۈچلەرنىڭ ۋە خەلقئارا ۋەزىيەتنىڭ تۈرتكىسىدە، «سوتسىيالىزم»نى يولغا قويىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.1965 - يىلى ھىندونېزىيىنىڭ سىياسىي ۋەزىيىتىدە جىددىي ئۆزگىرىش يۈز بەرگەن،1967 - يىلىغا كەلگەندە، ئۇ زۇڭتۇڭلۇقتىن قالدۇرۇلۇپ، نەزەربەنت قىلىنغان.1970 - يىل6 - ئاينىڭ21 - كۈنى جاكارتادا كېسەل سەۋەبىدىن ۋاپات بولغان. دۇنيا تارىخى (1901 - 1970) ھىندۇنېزىيە جۇمھۇرىيىتىنڭ زۇڭتۇڭى (1945 - 1967).سۇرايابادا تۇغۇلغان. ئۇنىڭ ئاتىسى ياۋا ئاقسۆڭەكلىرىنىڭ ئەۋلادى. 1925 - يىلى باندوڭ سانائەت ئىنىستىتۇتىنى تۈگەتكەندىن كېيىن <مەركىزىي تەتقىقات كۇلۇبى>نى تەشكىللەپ، ھەمكارلاشماسلىقنى ۋاستە قىلىپ، مىللىي مۇستەقىللىقنى قولغا كەلتۈرۈشنى تەشەببۇس قىغان. 1927 - يىلى <مەركىزىي تەتقىقات كۇلۇبى>نى <ھىندۇنېزىيە مىللىي ئىتتىپاقى>غا ئۆزگەرتىپ تەشكىللەپ، ئىتتىپاقنىڭ رەئىسى بولغان، دەرھال مۇستەقىل بولۇش شۇئارىنى ئوتتۇرغا قويغان. 1928 - يىلى يەنە ھىندۇنېزىيە مىللىي ئىتتىپاقىنى <ھىندۇنېزىيە مىللىي پارتىيىسى>گە ئۆزگەرتكەن. 1929 - يىلى گوللاندىيە مۇستەملىكىچى دائىرلىرى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنغان. 1930 - يىلى <ھېندۇنېزىيەنىڭ شىكايىتى> ناملىق مەشھۇر ئاقلاش سۆزىنى ئېلان قىلىپ، مۇستەملىكىچىلىكنىڭ جىنايى قىلمىشىنى قاتتىق سۆكۈپ، ھىندۇنېزىيە خەلقىنىڭ مىللىي مۇستەقىللىكنى تەلەپ قىلىشتەك قەتئىي ئىرادىسىنى ئىپادىلەپ بەرگەن. تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىن <ھىندۇنېزىيە پارتىيىسى> گە قاتنىشىپ، رەئىس بولۇپ سايلانغان. 1933 - يىلى يەنە تۇتقۇن قىلىنغان، تاكى تىنچ ئوكيان ئۇرۇشى پارتلىغىچە تۈرمىدەبولۇپ، ياپونىيە ئارمىيسى تەرىپىدىن قويۇپ بېرىلگەن. كېيىن ياپونىيە جاھانگىرلىكىگە تايىنىپ، مۇستەقىللىكنى قولغا كەلتۈرۈش خام خىيالىدا بولغان. ئىلگىرى - ئاخىر ياپونىيە تەرىپىدىن قۇرۇلغان ياللانما تەشكىلات -<خەلق كۈچى مەركىزى>، <ياۋا ئوموم ئۈچۈن ئىشلەش ئۇيۇشمىسى> ۋە <ھىندۇنېزىيە مۇستەقىللىكىگە تەييارلىق كۆرۈش كومىتېتى>نىڭ رەئىسى بولغان. 1945 - يىلى 6 - ئايدا، مەملىكەت ئىچىدىكى مىللىي مۇستەقىللىك ھەرىكىتىنىڭ تۈرتكىسى ئاستىدا، دۆلەت قۇرۇشنىڭ بەشپرىنسىپى: يەنى، ئاللاغا ئېتىقاد قىلىش، ئىنسانپەرۋەرلىك، مىللەتپەرۋەرلىك، دېموكراتىيە، ئىجتىمائىي ئادالەتنى ئوتتۇرغا قويغان. 8 - ئاينىڭ 17 - كۈنى <مۇستەقىللىك خىتابنامىسى>نى ئېلان قىلىپ، ھىندۇنېزىيەنىڭ مۇستەقىل بولغانلىقىنى جاكارلىغان ھەمدە ھىندۇنېزىيە جۇمھۇرىيىتى زۇڭتۇڭى بولۇپ سايلانغان. گوللاندىيە مۇستەملىكىچى ئارمىيىسى قايتا باش كۆتۈرۈپ چىققاندىن كېيىن، 1948 -يىلى 12 - ئايدا قولغا ئېلىنىپ، بانكا ئارىلىغا سۈرگۈن قىلىنغان. 1949 - يىلى 8 - ئايدا گوللاندىيە ھېندۇنېزىيەنىڭ مۇستەقىللىكىنى ئېتىراپ قىلغاندىن كېيىن قويۇپ بېرىلگەن. شۇيىلى 12 - ئايدا ھىندۇنېزىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ تۇنجى زۇڭتۇڭى بولۇپ سايلانغان. 1950 - يىلى بىرلىككە كەلگەن ھىندۇنېزىيە جۇمھۇرىيتى قۇرۇلغاندىمۇ زۇڭتۇڭ بولغان. 1959 - يىلدىن ئىتىبارەن زۇڭلىلىقنى قوشۇمچە ئۆتىگەن. ئۇ، ئىزچىل ھالدا جاھانگىرلىككە، مۇستەملىكىچىلىككە قارشى تۇرۇش، ئىتتىپاق تۈزمەسلىك دىپلوماتىيە سىياسىتىنى يولغا قويۇپ، ئاسىيا، ئافرىقا خەلقلىرىنىڭ ئىتتىپاقلىقىنى كۈچەيتىش يولىدا تۆھپە قوشقان. 1965 - يىلدىكى <30 - سېنتەبر> ۋەقەسىدىن كېيىن، زۇڭتۇڭلۇق ھوقۇقى پەيدىنپەي تارتىۋېلىنغان. 1967 - يىلى 3 - ئايدا زۇڭتۇڭلۇقتىن قالدۇرۇلۇپ، نەزەربەند قىلىنغان. 1970 - يىل 6 - ئاينىڭ 21 - كۈنى كېسەل بىلەن ۋاپات بولغان.