قارىماق

قارىماق[سۆز تۈركۈمى:] پېئىل.[يەشمىسى:] ① كۆرۈش ئۈچۈن كۆزىنى بىرەر تەرەپكە، نەرسە ياكى بىركىمگە قاراتماق؛ كۆز تاشلىماق:[مىسال:] يىراققا قارىغاننىڭ كۆزى ئۆتكۈر (ماقال). ＊ ئالدىڭغا ماڭساڭ، كەينىڭگە قارا (ماقال). [يەشمىسى:] ② پەرۋىش قىلماق، باقماق، خەۋەر ئالماق، كۈتمەك:[مىسال:] كېسەلگە قارىماق. زىرائەتكە قارىماق. [يەشمىسى:] ③ خىيالەن نەزەر تاشلىماق، پىكرەن كۆز ئالدىغا كەلتۈرمەك، كۆز تىكمەك:[مىسال:] ئۆتمۈشكە بىر قارىماق. كېلەچەككە ئىشەنچ بىلەن قارىماق [يەشمىسى:] ④ [يەشمىسى:] ... دەپ ھېسابلىماق، تونۇماق … دەپ بىلمەك، چۈشەنمەك:[مىسال:] ئېتىبارسىز قارىماق.⑤ [يەشمىسى:] ئاساسلانماق، باقماق:[مىسال:] ئىپادىسىگە قارىماق. ＊ چىشىمغا قارىما، ئىشىمغا قارا (ماقال). ＊ بىلەككە قارىما، يۈرەككە قارا (ماقال). ＊ كىشىنىڭ تىلىغا ئەمەس، دىلىغا قارا. (ماقال).⑥ [يەشمىسى:] بىرەر تەرەپكە يۆنەلمەك، توغرىلانماق، ئۇدۇللانماق:[مىسال:] ئۇ كەينىگە داجىپ، ئورمان ئىچىگە قاراپ قاچتى.⑦ [يەشمىسى:] ياردەملەشمەك، قاراشماق:[مىسال:] ئالماس بولسا، موماي بىلەن قىزغىن پاراڭلىشىپ ئولتۇرۇپ: شانىياز خىزمەت بىلەن بولۇپ كېتىپ، ئۆي ئىشلىرىغا قارىيالماپتۇ، ياخشى بولماپتۇ، دېدى.⑧ [يەشمىسى:] تەلمۈرمەك؛ ساقلىماق؛ كۈتمەك:[مىسال:] تاغدىن كەلگەن شامالدىن مەن يارىمنى سورايمەن. يارىمنى كېلەرمۇ دەپ يولغا چىقىپ قارايمەن.⑨ [يەشمىسى:] بايقىماق، سەزمەك:[مىسال:] سۇلتان ئۇيقۇ ئىچىدە قوناق شاخلىرىنىڭ شاراق-شۇرۇق قىلغان ئاۋازىنى ئاڭلاپ، چۆچۈپ ئويغىنىپ ئورنىدىن تۇردى. قارىسا، ئىش چاتاق پۇقراچە كىيىنگەن تۆت-بەش ئادەم بۇ تەرەپكە كېلىۋېتىپتۇ.01 [يەشمىسى:] ئىتائەت قىلماق، بويسۇنماق؛ ئىختىيارىدا، قارمىقىدا بولماق:[مىسال:] خوتۇن ئەرگە قارايدۇ، ئەر يەرگە (ماقال).11 [يەشمىسى:] كۆڭۈل بەرمەك، نەزەرىنى سالماق:[مىسال:] شۇنداق ئابرويى بولمىغان ئەرگە قىز بالا قارىمايدۇ.21 [يەشمىسى:] كۆزدىن كەچۈرمەك، تەكشۈرمەك:[مىسال:] بىز ئۇنىڭ نەتىجىلىرىنى بىرلىكتە قاراپ چىقتۇق.Ⅱ31 [يەشمىسى:] شەخسكە قارىتا ئېيتىلىپ تەئەججۈپلىنىش، ئەپسۇسلىنىش، ھەيران قېلىش ۋە نەپرەتلىنىش قاتارلىق مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ:[مىسال:] ئۇنىڭ شۇنچىۋالا ئەرزان سائەتنى ئالمىغىنىنى قارا. ＊ يېڭى ھەمراھىم يامان نېمە ئىكەن كېلىپلا ئىشقا كىرىشىپ كەتكىنىنى قارىمامسىز.41 [يەشمىسى:] چېتىلما رەۋىشداشنىڭ يوقلۇق شەكلىدە كېلىپ، «پەرۋا قىلماستىن، پىسەنت قىلماي» دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ:[مىسال:] بوران چىقىۋاتقىنىغا قارىماي، ھاجى ئۇنى ھۇجرىسىغا چاقىرتىپ كەلدى.