ئاھاڭداش سۆزلەر
ئىسىم.
1 . چېنە، ئاماچ.
قارىغا ئاتماق. * قارىغا تەگمەك. * قارىغا ئېتىش مەيدانى.
2 . سايا، كۈلەڭگە. كۆزۈمگە غىل - پال بىر قارا كۆرۈندى. * ئەمدى ساڭا قارامنىمۇ كۆرستمەيمەن.
3 . مۇسىبەت، ماتەم، ھازا. قارا تۇتماق، قارىسىنى يەشمەك، قارا باغلىماق. * ھالال مىلىم، ئاق مىلىم، قارا كۈنگە ساقلىدىم.
4 . كۈيە، قۇرۇم. قازانغا يولۇقساڭ قارىسى يۇقار، يامانغا يولۇقساڭ يالىسى (ماقال) .
5 . يالا، تۆھمەت، بوھتان. قارا چاپلىماق، قارا سۇۋۇماق. * قارىلىماق.
6 . ئەيىب، گۇناھ. قارا بولۇپ قالماق. * يا ئاق قىل، يا قارا قىل (ماقال) .
ئاھاڭداش سۆزلەر
سۈپەت.
1 . قارىمۇقنىڭ رەڭگى، كۆمۈر ياكى قازان كۈيىسى رەڭگىدىكى. ئانتونىمى: ئاق.
قارا چاچ، قاراقاش، قارا تاختا. * قارا ھەرپ. * كۆمۈرگە قارا يۇقماس (ماقال) .
2 . چوڭ، ئۇلۇغ. قارا خان، قارا شەھەر، قارا مال، قارا ماشىنا، قارا ئورمان.
3 . مۇدھىش، دەھشەت، قاتتىق. قارا كۈچ، قارا يامغۇر، قارا قىش، قارا قۇيۇن، قارا بوران، قارا كېزىك، قار چېچەك، قارا بەزگەك.
4 . يامان، قەبىھ. قارا كۆڭۈل، قارا نىيەت، قارا يۈز، نىيىتى قارا، كۆڭلى قارا، يۈزى قارا.
5 . يوشۇرۇن، مەخپىي. قارا ئىسىملىك، قارا گەپ، قارا قول.
6 . يىرىك، تۆۋەن دەرىجىلىك. قارا ئاش، قارا چىراغ، قارا مىلتىق، قارا ئىش، قارا لاي، قارا سوۋاق، قارا ئۆي.
7 . بىلىمسىز، ساۋاتسىز. قارا قۇرساق، قارا تۈرۈك.
ئاھاڭداش سۆزلەر
پېئىل.
قارىماق، قاراش. 1 . نەزەر سالماق، باقماق، كۆرمەك.
ئاسمانغان قارىماق، يەر ئاستىدىن قارىماق، يەرگە قارىماق، دېرىزىدىن قارىماق، سۆزىگە قارا (ماقال) . * قارىغانغا بەرمەيدۇ، گۆش بىلەن ياغنى پۇلغا ئالغان.
2 . خەۋەر ئالماق، كۈتمەك. كېسەلگە قارىماق. * ئاتا - ئانىغا قارىماق _ بالىنىڭ ھەققى.
3 . بويسۇنماق، ئىتائەت قىلماق. ئۇ ماڭا قارايدۇ. * كىشىنىڭ ئاغزىغا قارىغان ئامالسىز. * كىشىنىڭ قولىغا قارىغان ئاچ قالار (ماقال) .
4 . كۈتىمەن، ساقلىماق. بىز ساڭا قاراپ تۇرۇۋاتىمىز. * مېھمانلار ئۆزلىرىگە قاراپ قالدى.
ئاھاڭداش سۆزلەر
پېئىل.
قارىماق، قاراش. تەۋە بولماق، قاراشلىق بولماق.
ئاقچى ناھىيسى قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستىغا قارايدۇ. * مەكتىپىمىز شەھەرلىك مائارىپ كومىتېتىغا قارىماقچى.
ئاھاڭداش سۆزلەر
رەۋىش.
1 . شۇ بويىچە، ئاساسلىنىپ، ئاساسەن.
ئەھۋالغا قاراپ ئىش كۆرەيلى. بىز ئۇنىڭ رايىغا قاراپ گەپ قىلايلى. * سەن باشلىقنىڭ چىرايىغا قاراپ ئىش تۇت.
2 . ھېسابلىماق، سانىماق. مەن ئۇنىڭ پىكرىنى توغرا دەپ قارايمەن. * بىز ئۇلارنى ياخشىلار قاتارىدا قارىشىمىز لازىم.
Domain: چاغاتاي دەۋرى ئۇيغۇر سۆزلۈكلىرىقارا، قارارەڭ:
قاراڭغۇ، قاراڭغۇلۇق:
1. قارا زۇلفى بىلە كۆزى خۇش ئېرۇر،
چۇ تەرار ئىلە دۇر ئەييار ياىشى.
ھاپىز خارەزمى.
2. ئويۇن ئويناپ تەمامى جەمئ بولۇپ،
قارا تۈندە بىرى چۈن شەمئ بولۇپ.
موللا پازىل.
كلاسسىك ئەدەبىيات سۆزلۈكلىرى
قارا؛ پۇقرا، ئاممە، خەلق.
قارشى مەنىلىك سۆزلەر
بىرەر مۇددىئا بىلەن بىراۋغا چاپلىغان يوق جىنايەت.
خۇشامەت، يالاقچىلىق، تەخسىچىلىك
بىرەر تەمە بىلەن بىراۋغا قىلىنغان غەيرىي تەبىئىي مۇئامىلە، كۈچۈكلىنىش.
خۇشامەت قىلالىغان كىشى تۆھمەتمۇ قىلالايدۇ. يالاقچىلىق قىلغان يالمۇ چاپلايدۇ. تەخسىچىلىك قىلغان قارا چاپلاشنىمۇ بىلىدۇ. خۇشامەت قىلىش - ھاقارەت قىلىش بىلەن باراۋەر. خۇشامەت - يېرىم تىل - ئاھانەت. خۇشامەت، يالاقچىلىق، تەخسىچىلىك ئۆزىگە لايىق بولمىغان نام - ئورۇن، شان - شۆھرەتكە ئېرىشىشكە ئۇرۇنۇشتىن باشقا نەرسە ئەمەس.
مەنىداش سۆزلۈكلەر
يوقىلاڭ باھانىلارنى تېپىپ، كىشىنىڭ نام _ نىشانىغا داغ تەككۈزۈش، زىيانكەشلىك.
تۆھمەتتە ھەقىقەت يوق، يالغاندا لەززەت .بوھتان يىلاندەك ئۆمىلەپ كېلىدۇ. تاپقىنى تۆھمەت _ قارا، قىلغىنى زەخمەت _ يارا. يارنىڭ يالىسى تۈگىمەس. شىلتاق چاپلانسا، يۇماق تەس.
مەنىداش سۆزلۈكلەر
ئوق ئېتىش ئۈچۈن تەييارلانغان نەرسە.
ھەر ئوقنىڭ نىشانغا تېگىشى ناتايىن. قارىغا قارىلاپ ئات. چىداپ چېنىقساڭ، چېنەك ئالدىڭدا.
