ياقۇت ئاپتونوم جۇمھۇرىيىتى

دۇنيادىكى شەھەرلەر سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ رۇس فېدېراتسىيسىدىكى مەيدانى ئەڭ چوڭ بىر مەمۇرىي رايونى. شىمالدا شىمالىي مۇز ئوكياننىڭ لاپتىۋىخ ھەم شەرقىي سىبىرىيە دېڭىز سۈيى بىلەن يۇيۇلۇپ تۇرىدۇ. مەيدانى 3 مىليون 103 مىڭ كۋادرات كىلومېتىرغا يېتىدۇ. ئاھالىسى 984 مىڭدىن ئاشىدۇ (1985). ياقۇتلار بىلەن رۇسلارنى ئاساس قىلىدۇ. يېرىنىڭ 3／2 قىسمىنى تاغلىقلار ئىگىلەيدۇ. لېنا دەرياسىنىڭ ئوتتۇرا، تۆۋەن ئېقىنى بىلەن شىمالىي مۇز ئوكيان قىرغاقلىرىغا تۈزلەڭلىكلەر جايلاشقان. بۇ جايدا ئولېنوك، لېنا، يانا، ئىندىگىركا قاتارلىق مۇھىم دەريالار بار. %40 يېرى قۇتۇپ چەمبىرى ئىچىگە جايلاشقان. ھاۋاسى سوغۇق، ماتېرىك خاراكتېرلىك كۈچلۈك، 1 - ئايلىق ئوتتۇرىچە ھاۋا تېمپېراتۇرىسى℃ 34 -℃50 قا ۈشىدۇ. بۇ رايوندىكى ۋېرخويانسكى بىلەن ئويمياكون شەھەرلىرى شىمالىي يېرىم شارنىڭ <سوغۇق قۇتۇپى> دەپ ئاتىلىدۇ. يىللىق ھۆل - يېغىن مىقدارى 140-280 مىللىمېتىرغا يېتىدۇ. بۇ جايغا دائىم توڭلاپ تۇرىدىغان بەلباغلار بىلەن توڭ تۇپراقلىق بەلباغلار كەڭ تارقالغان. ئورمانلار پۈتۈن يېرىنىڭ 50% تىن كۆپرەكىنى قاپلاپ تۇرىدۇ، ئالماس، ئالتۇن، يۈنمۇ، تۆمۈر، كۆمۈر، تەبىئىي گاز، قەلەي، ۋولفرام قاتارلىق كان بايلىقلىرى ناھايىتى مول. ياقۇت ئاپتونوم جۇمھۇرىيىتى 1922 - يىلى قۇرۇلغان. سانائەتتە كان سانائىتىنى ئاساس قىلىدۇ. ئالماس مەھسۇلاتىدا سوۋېت ئىتتىپاقى بويىچە بىرىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. لاتۇن مەھسۇلاتى پۈتۈن سوۋېت ئالتۇن مەھسۇلاتىنىڭ %20 نى تەشكىل قىلىدۇ. ئورمان كېسىش، بېلىق مەھسۇلاتىنى پىششىقلاپ ئىشلەش، قۇرۇلۇش - بىناكارلىق قاتارلىق سانائەت ئورۇنلىرىمۇ بار. چارۋىچىلىقىدا ئاساسەن بۇغا، كالا بېقىلىدۇ. ئاھالىنىڭ بىر قىسمى ئوۋچىلىق ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىدۇ، مۇھىم شەھەرلىرى ياقۇتسكى ھەم مىرىنلاردىن ئىبارەت.