ئەۋلىيا

چاغاتاي دەۋرى ئۇيغۇر سۆزلۈكلىرى ئەرەبچە بىرلىكى: ۋەلىي. ۋەلىيلەر، دوستلار؛ ئېتىقادلىق، دىندار كىشىلەر؛ مۇقەددەس، ئەزىز ئادەملەر؛ روھانىيلار. مەنىداش سۆزلۈكلەر ئۆتمۈشنى، بولۇپ ئۆتكەن ئىشنى كۆرمەي تۇرۇپ بىلىدۇ، كەلگۈسىنى، كەلگۈسىدە بولىدىغان ئىش - ھەرىكەتنى ئالدىن بىلىدۇ، دەپ ھېسابلانغان كىشى. كىمكى دانا بولسا، شۇنى <ۋەلىي> دە. يىراقتىكى ئەۋلىيادىن يېقىندىكى ماشايىق ئارتۇق. تەسۋى تارتقاننىڭ ھەممىسى ئەۋلىيا ئەمەس. قارشى مەنىلىك سۆزلەر دىنىي چۈشەنچە بويىچە، كامالەتكە يەتكەن ۋە كارامەت كۆرسىتىدىغان كىشى. مۇخلىس، مۇرىت پىر - ئەۋلىيالارغا ئىشەنگەن، قول بەرگەن كىشى. تەسۋى تارتقاننىڭ ھەممىسى ئەۋلىيا ئەمەس. مۇخلىس بولمىسا، ئەۋلىيامۇ بولماس ئىدى. پىرىگە قاراپ مۇرىتى، ساقالغا قاراپ بۇرۇتى. دۇنيا تارىخى كاتولىك ۋە پراۋوسلاۋىيە چېركاۋلىرى ئالەمدىن ئۆتكەن مىسىئونر ۋە مۇرىتلارغا بەرگەن ھۈرمەت نام. بۇنىڭدا تارىخىي شەخسلەرمۇ، رىۋايەتتىكى شەخسلەرمۇ بار، تەبىئەتتىن تاشقىرى تۇرىدىغان كۈچ ئىلاھقا ئوخشاپ كېتىدۇ دەپ قارايدۇ. ئەۋلىيا، ئەۋلىيالاردىن قالغان نەرسىلەر ۋە ئەۋلىيالار قەبرىسى چوقۇنۇش ئوبيېكتى قىلىنغان. ئەۋلىيالاردىن قالغان نەرسىلەر، ئەۋلىيالارنىڭ سۆڭىكى ۋە چېچى قاتارلىقلارنى سېتىش چېركاۋلارنىڭ مالدۇنيا يىغىشىدىكى بىر خىل ۋاسىتە ھېسابلىندۇ.