تېمۇر ئىمپېرىيىسى

دۇنيا تارىخى 帖木儿帝国 tiē mù ér dì guó تېمۇر ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئىراندا قۇرغان فېئوداللىق دۆلەت. ئىمپېرىيە گۈللەنگەن مەزگىللەردە زېمىنى غەربتە ئېفرات دەرياسىغىچە، شەرقتە سىر دەرياسى ۋە ھىندىستاننىڭ دېھلىغىچە، شىمالدا كاپكازغىچە، جەنۇبتا پارس قولتۇقىغىچە يەتكەن بولۇپ، سەمەرقەند پايتەخت قىلىنغان. تېمۇر ئۆلگەندىن كېيىن، ئىچكى نىزا ۋە تۈركمەنلەرنىڭ بېسىپ كىرىشى بىلەن غەربىي قىسمىدىكى زېمىنىنىڭ كۆپى قولدىن كەتكەن. شاھرۇخ مىرزا تەختتە ئولتۇرغان مەزگىلىدە پايتەختنى ھېراتقا كۆچۈرگەن. 1449-يىلى ئۇلۇغبەگ ئۆزىنىڭ ئوغلى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، ئىچكى ئۇرۇش يەنە قوغالغان. كېيىن ئىمپېرىيە ھېرات بىلەن سەمەرقەندنى مەركەز قىلغان ئىككى دۆلەتكە پارچىلىنىپ كەتكەن. ⅩⅥ ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئۆزبېكلەر بېسىپ كىرگەن. سەمەرقەند بىلەن ھېرات ئىلگىرى كېيىن بولۇپ 1500-يىلى ۋە 1507-يىلى ئىشغال قىلىۋېلىنغان، ئىمپېرىيە مۇنەرز بولغان. ئىمپېرىيە ھۆكۈمرانلىقى دەۋرىدە، ھۆكۈمرانلارنىڭ تەشەببۇس ۋە قوغدىشى ئارقىسىدا، ئەدەبىيات، شېئىرىيەت، رەسساملىق، بىنكارالىق، تارىخچىلىق ۋە ئىلىم - پەن قاتارلىق ھەر قايسى جەھەتلەردە ئىنتايىن گۈللەنگەن. سەمەرقەند بىلەن ھېرات ئەينى ۋاقىتتىكى ئىقتىساد ۋە مەدەنىيەتنىڭ مەركىزىگە ئايلانغان.