مەن

چاغاتاي دەۋرى ئۇيغۇر سۆزلۈكلىرى ئەرەبچە كىم، كىمكى. مەنىداش سۆزلۈكلەر 1 - شەخس كىشىلىك ئالمىشى، <مەن> ئەڭ ئومۇمىي، قالغانلىرى ئاز ئىشلىتىلىدۇ، كەمتەرلىك مەنىسى بار. <بىز> ئالاھىدە ئەھۋالدا بىرلىك ساندا كېلىدۇ. مېنىڭ ئىدى، سېنىڭ بولدى، سورىۋىدىم دورا بولدى. كەمىنىلىرى بۇ ئىشتىن بىخەۋەر ئىكەن. پېقىر بۇ يەرلىك ئەمەس، مۇساپىر. بىزنىڭ پىكرىمىز؛ بىزنىڭ خوتۇن. بىز ئەمدى تۆۋەندە مەۋجۇدادنىڭ كېلىپ چىقىشى ھەققىدە سۆزلەيمىز. تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى مەن. تۈركچە. 1 - 443 ئۆلچەم بىرلىكلىرى مەن ئەسلىدە ئەنجاننىڭ ئېغىرلىق بىرلىكى بولۇپ، ئاشلىق ئۆلچەيدىغان مەن ۋە ئالتۇن - كۈمۈش ئۆلچەيدىغان مەن دەپ ئىككىگە بۆلۈنگەن. مىرزا مۇھەممەد ھەيدەرنىڭ <تارىخى رەشىدى> ناملىق ئەسىرىدە: <بىر مەن >ئەنجان مېنى< كېپەك ئالتۇن 64 چارەككە باراۋەر (بۇ يەردىكى چارەك مەخسۇس ئالتۇن كۈمۈش ئۆلچەشتە قوللىنىلىدىغان چارەك بولۇپ، ئاشلىق ئۆلچەشتە قوللىنىلىدىغان چارەككە ئوخشىمايدۇ) بۇنىڭ ھەر بىر چارىكى 400 مىسقال> دېيىلگەن. چەت ئەل ئالىملىرىنىڭ سۇندۇرۇپ ھېسابلاپ چىقىشىغا قارىغاندا، بىر مەن 2.944 كىلوگرامغا تەڭ كېلىدىكەن (راشىددىننىڭ <تارىخىي ئومۇمىيە> ناملىق ئەسىرىنىڭ خەنزۇچە تەرجىمىسىگە بېرىلگەن ئىزاھ. شاڭۋۇ نەشرىياتى 1986 - يىل نەشرى، 2 - كىتاب، 104 - بەت). بەزىلەر ئاشلىق ئۆلچەيدىغان مەننىڭ 117.76 كىلوگرام ياكى 256 كىلوگرامغا تەڭ بولىدىغانلىقىنىمۇ ھېسابلاپ چىققان. بۇنىڭدىن قارىغاندا ئاشلىق ئۆلچەيدىغان <مەن> مۇ ئىككى خىل بولسا كېرەك. <مەن> دېگەن بۇ ئۆلچەم بىرلىكى يەكەن خانلىقى دەۋرىدە ئۇيغۇرلار ئارىسىدىمۇ قوللىنىلغان (ھاجى نۇر ھاجى: <يەكەن سەئىدىيە خانلىقىنىڭ قىسقىچە تارىخى>، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، 1993 - يىل نەشرى، 112 - بەت). ھازىر تۈركمەنلەردە بىر مەن ئىككى پۇتقا توغرا كېلىدۇ. قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكلىرى «مىن» گە قاراڭ ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئالماش سۆزلىگۈچىنىڭ ئۆزى. سەن ئۆل، مەن تىرىلەي (ماقال).