مارنې دەرياسى جېڭى

دۇنيا تارىخى 马恩河战役 mǎ ēn hé zhàn yì بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە فرانسىيە تەۋەلىكىدە بولغان ئىكى قېتىملىق جەڭ. مارنې دەرياسى رايونىدا بولغان كەسكىن جەڭ بولغاچقا شۇنداق دەپ ئاتالغان. (1) 1914-يىل 9-ئاينىڭ 5-كۈنىدىن 12-كۈنىگىچە گېرمان قوشۇنلىرى چېگرىدىكى جەڭنىڭ غەلبىسىنى قولغا كەلتۈرگەندىن كېيىن پارىژغا قىستاپ كېلىپ، شەرقىي جەنۇبىي يۆنىلىشنى بويلاپ فرانسىيە - ئەنگلىيە بىرلەشمە ئارمىيىسىنى فرانسىيىنىڭ پايتەختىدىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇر قىلىشقا ئۇرۇنغان. 9-ئاينىڭ 3-كۈنى، گېرمان قوشۇنلىرى مارنې دەرياسىدىن ئۆتكەن. 5-كۈنى، فرانسىيە قوشۇنى قايتىدىن ئورۇنلاشتۇرۇش ئارقىلىق قايتۇرما ھۇجۇمنى قانات يايدۇرغان؛ 6-كۈنىدىن باشلاپ فرانسىيە - ئەنگلىيە بىرلەشمە ئارمىيىسى پارىژ - ۋېردۇن سېپىنى بويلاپ ئومۇميۈزلۈك قايتۇرما ھۇجۇمغا ئۆتكەن. 9-كۈنى، گېرمان قوشۇنى قىيىن ئەھۋالغا چۈشۈپ قېلىپ، چېكىنىشكە باشلىغان. 15-كۈنى، فرانسىيە قوشۇنى ھۇجۇمنى توختاتقان. بۇ قېتىمقى جەڭ غەربىي سەپتىكى گېرمان قوشۇنىنىڭ چاقماق تېزلىكىدىكى ئۇرۇشىنىڭ بەربات بولغانلىقىنى جاكارلىغان. (2) 1918-يىلى 5-ئايدىن 6-ئايغىچە بولغان ئارىلىقتا، گېرمان قوشۇنى سۇۋاسۇڭ بىلەن رېيمىس ئارىلىقىدىكى فرانسىيە قوشۇنىنىڭ مۇداپىئە لىنىيىسىنى بۆسۈپ ئۆتۈپ، مارنې دەرياسىغا قىستاپ كەلگەن. 7-ئاينىڭ 15-كۈنى، گېرمان قوشۇنى ئۈستۈن ئەسكىرىي كۈچىنى توپلاپ مارنى دەرياسىدىن ئۆتۈپ، فرانسىيە قوشۇنى سېپىگە 3 - 10 كىلومېتىر ئىچكىرىلەپ كىرگەن. 7-ئاينىڭ 18-كۈنى، كېلىشىم تۈزگەن دۆلەتلەر ئارمىيىسى قايتۇرما ھۇجۇمغا ئۆتكەن، 21-كۈنى گېرمان قوشۇنى چېكىنىشكە مەجبۇر بولغان. 8-ئاينىڭ 4-كۈنى، پۈتكۈل جەڭ گېرمان قوشۇنىنىڭ مەغلۇبىيىتى بىلەن ئاخىرلاشقان. شۇنىڭ بىلەن گېرمانىيىنىڭ دۇنيا ئۇرۇشىدىكى مەغلۇبىيەت ۋەزىيىتى مۇقىملاشقان.