بىئولوگىيىلىك ئوكسىدلىنىش

بىئولوگىيە ھۈجەيرىدىكى مېتابولىزمدا ئورگانىك ماددىلارنىڭ ئوكسىدلىنىشى ھەمدە ئېنېرگىيە ھاسىل بولۇش جەريانىدۇر. ھۈجەيرىدە بىئولوگىيىلىك ئوكسىدلىنىش ئېلىپ بېرىلغاندا، ئوكسىگېننىڭ سەرپ قىلىنىشىغا ئەگىشىپ كاربون (Ⅳ) - ئوكسىدى ۋە سۇ چىقىرىلغانلىق سەۋەبىدىن <ھۈجەيرە نەپەسلىنىشى> دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ياكى <ھۈجەيرىدە ئوكسىدلىنىش> دېيىلىدۇ. بىئولوگىيىلىك ئوكسىدلىنىش ئاساسەن ئىككى خىل ئۇسۇلدا بولىدۇ: (1) ئوكسىگېنگە ئېھتىياجلىق ھۈجەيرە نەپەسلىنىشىدە ئوزۇقلۇق ماددىلار قەنتلەرنىڭ ئېچىپ پارچىلىنىش يولى بويىچە ئۈچ كاربوكسىللىق كىسلاتالارنىڭ ئايلىنىشىدا ئوكسىدلىنىدۇ، ئېلېكترونلار ھۈجەيرە پىگمېنتلىق ئېلېكترون يەتكۈزۈش سىستېمىسى ئارقىلىق ئوكسىگېنگە يەتكۈزۈلىدۇ. قويۇپ بېرىلگەن ئېنېرگىيە ئوكسىدلىنىش - فوسفاتلىنىش ئارقىلىق ATP گە سىنتېزلىنىدۇ. (2) ئورگانىزمدىكى باشقا ھەر قانداق ئوكسىدلىنىش - ئوكسىدسىزلىنىش رېئاكسىيىلىرى. بىرىنچى خىل ئۇسۇلنىڭ ئالاھىدىلىكى شۇكى: a. بەدەن تېمپېراتۇرىسىدا، ئېنزىملارنىڭ تېزلىتىشىدىكى بىر قاتار رېئاكسىيىلەر ئارقىلىق تەدرىجىي ئوكسىدلىنىپ، قېتىملارغا بۆلۈنۈپ ئېنېرگىيە قويۇپ بېرىدۇ. شۇنداق بولغاندىلا ئېنېرگىيىنىڭ ئىشلىتىلىش ئۈنۈمى ئەڭ يۇقىرى بولىدۇ. b بىئولوگىيىلىك ئوكسىدلىنىشتا قويۇپ بېرىلگەن ئېنېرگىيە يۇقىرى ئېنېرگىيىلىك فوسفاتلىق بىرىكمە ياكى باشقا يۇقىرى ئېنېرگىيىلىك بىرىكمىلەرنىڭ خىمىيىلىك باغ ئېنېرگىيىسىگە ئايلاندۇۇرلۇپ، ئاندىن كېيىن ATP بولېكۇلىسىدا زاپاس ساقلىنىدۇ