ئەھلى شەرىئەت ئەمەس تەسەۋۋۇپچىلار

ئىسلام ئاتالغۇلىرى سوپىزمچى مەزھەپلەرنىڭ بىرى بولۇپ، كېيىنكى ئۆلىمالار ئۇلارنىڭ شەرىئەتكە ئەمەل قىلدىغان - قىلمايدىغانلىقىغا ئاساسەن شۇنداق دەپ ئاتىغان. كەڭ دائىرىدىن ئېيتقاندا، شەرىئەتكە ئەمەل قىلمايدىغان سۇفىيە پىرقىسى كۆزدە تۇتۇلغان. رىۋايەت قىلىنىشىچە، Ⅺ ئەسىردىكى مەشھۇر تەسەۋۋۇپچى ئۆلىما ھۇجۋىرى (؟ - 1075) ئەينى چاغدا سوپىلار ئىچىدىكى دىنىي قائىدىلەرگە ۋە ئىبادەت شەكىللىرىگە ئاساسەن، سوپىلارنى 12 تارماققا ئايرىپ، بۇلارنىڭ ئىچىدىكى 10 غا يول قويۇلۇشى كېرەك، ئىككىسى ئەيىنلىنىشى كېرەك، دەپ ھېسابلىدى. بۇ ئېقىمنىڭ قارىشىچە، شەرىئەت مەزمۇنىغا قارىغاندا شەكىلگە كۆپ ئەھمىيەت بېرىدۇ. ئىنساننىڭ ئەركىنلىكىنى بوغىدۇ. سوپىلارنىڭ ئىستىقامەت قىلىشىدىكى بىردىنبىر مەقسىتى فەنانىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىسىدە <ۋىسالۇل ھەقق> كە يېتىشتىن ئىبارەت. شۇڭا شەرىئەتتە بەلگىلەنگەن بەش پەرزنى تولۇق ئادا قىلمايدۇ. قايسى سوپى پىرقىلىرىنىڭ ئەھلى شەرىئەت ئەمەسلىكى ئېنىق بېكىتىلمىگەن. ئادەتتە ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە خۇراساندىكى چىشتىيە، مەۋلەۋىيە، بەكتاشىيە، كۇبرەۋىييە قاتارلىق پىرقىلەر ئەھلى شەرىئەت ئەمەس، دەپ ھېسابلىنىدۇ. ئەھلى شەرىئەت ئەمەس پىرقىلەر ئىچكى جەھەتتىكى مەنۋى تاۋلىنىشقا ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىدۇ. چاكىنا قائىدە - يوسۇنلىرى كۆپ بولۇپ، شەرىئەتكە پەرۋا قىلمايدۇ. شۇڭا سۈننىي مەزھىپىدىكى ئۆلىمالار تەرىپىدىن ئەيىبلىنىدۇ. لېكىن، مۇسۇلمانلار ئىچىدە تەسىرگە ئىگە.