خالتىلىق تۆرەلمە

بىئولوگىيە ھايۋانلارنىڭ تۆرەلمە تەرەققىياتىنىڭ دەسلەپكى بىر باسقۇچى، ۋاسالغۇسىمان (ئۈجمىسىمان) تۆرەلمىدىن تەرەققىي قىلىپ كەلگەن. بۇ چاغدىكى تۆرەلمە نۇرغۇنلىغان بۆلۈنگەن شارچىلاردىن تەركىب تاپقان ئوتتۇرىسى كاۋاك شار تەنچىدىن ئىبارەت بولۇپ، خالتىلىق تۆرەلمە دېيىلىدۇ. تۆرەلمىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى كاۋاك بوشلۇق خالتىلىق تۆرەلمە بوشلۇقى دېيىلىدۇ. ئومۇرتقىلىق ھايۋانلارنىڭ تىپىك خالتىلىق تۆرەلمىسى بوش خالتىىق تۆرەلمە (كاۋاك خالتىلىق تۆرەلمە) بولۇپ، خالتىلىق تۆرەلمە بوشلۇقى ناھايىتى چوڭ بولىدۇ. خالتا دىۋارىدىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ ئەھۋالى ھەم خالتا بوشلۇقىنىڭ ئورنىغا قاراپ يەنە ئىككى خىلغا بۆلۈشكە بولىدۇ؛ (1) خالتىلىق تۆرەلمە بوشلۇقى چوڭراق، خالتا دىۋارىنى تۈزگۈچى ھۈجەيرىلەر بىر قەۋەت ھەمدە چوڭلۇقى نىسبەتەن بىردەك بولىدۇ. مەسىلەن، زىخچە بېلىقنىڭ خالتىلىق تۆرەلمىسى؛ (2) خالتىلىق تۆرەلمە بوشلۇقى كۆپ ھاللاردا ھايۋان قۇتۇبىغا ئاغقان بولۇپ، خالتا دىۋارىنى تۈزگۈچى ھۈجەيرىلەر بىر قانچە قەۋەت، چوڭلۇقىمۇ بىردەك ئەمەس. مەسىلەن، قوش ماكانلىقلارنىڭ خالتىلىق تۆرەلمىسى. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە تەخسىسىمان خالتىلىق تۆرەلمە بولۇپ، ئۇنىڭ خالتىلىق تۆرەلمە بوشلۇقى تار بىر يوچۇقتىن ئىبارەت. ئۇ تۆرەلمە تەخسىسىنىڭ تۆۋەندىكى تەرىپى بىلەن تۇخۇم سېرىقىنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان. مەسىلەن، قۇشلار، يەر باغىرلىغۇچىلار ۋە بەزى بېلىقلارنىڭ خالتىلىق تۆرەلمىسى. تۆرەلمە پۈۋەكچىسى سۈت ئەمگۈچىلەردە ئالاھىدە بولىدىغان خالتىلىق تۆرەلمە بولۇپ، سىرتقى شەكلى كاۋاك خالتىلىق تۆرەلمىگە ئوخشايدىغان، لېكىن ماھىيەتتە ئوخشاشمايدىغان تېخىمۇ يۇقىرى دەرىجىلىك كاۋاك خالتىلىق تۆرەلمە ھېسابلىنىدۇ.