تەجىنىس

ئەدەبىيات ئاتالغۇلىرى (ئەرەبچە، جىنىسداش سۆزىدىن) ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي تىل ئائىلىسىدىكى خەلقلەرنىڭ ئېغىز ئىجادىدا ۋە يازما ئەدەبىياتىدا بىر خىل بەدىئىي سەنئەت تۈرى. تەجىنىس سەنئىتى شەكىلداش، بىراق باشقا - باشقا مەنىلەنى ئىپادىلىگۈچى سۆزلەرنى قوللىنىش ئارقىلىق مەيدانغا كېلىدۇ. ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتىدا تەجنىسنىڭ يەتتە تۈرى مەۋجۇت. ئۇلار ئۆز خاراكتېرىگە مۇۋاپىق ئىككى گۇرۇھقا بۆلۈنىدۇ. بىرىنچى: تەجىنسى توم (مۇتلەق تەجىنىس). تەجىنىسنىڭ بۇ تۈرىدە سۆزلەر تولاراق شەكىلداش بولىدۇ: ئاندا ھەر بېيىت نەچچە مەنائىلە بېيىت ئەمەسكىم غېرىبخانەدور. (ناۋايى) بۇ مىسالدىكى <بېيىت> سۆزى ئىككى مەنىدە - غەزەل بەندى ۋە ئوي مەنىلىرىنى ئاڭلىتىدۇ. ئىككىنچى: تەجىنىسى ناقىس (نۇقسانلىق تەجىنىس) تەجىنىسنىڭ بۇ خىلدا شەكىلداش سۆزلەر ئىملادا ئايرىلىپ تۇرىدۇ. مەسىلەن: يوللۇقۇم بولسۇن ساڭا قوينۇڭغا سالغىن ئالمىنى، ھەر سېغىنغاندا پۇراپ، يادىڭغا يارىم ئال، مېنى. (تېپىيجان ئېلىيېۋ) ھازىرقى زامان ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە بۇ سەنئەت تۈرىگە ۋارىسلىق قىلىش تەدرىجى كېڭەيمەكتە.