رازى

ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرى ئەرلەر ئىسىملىرى 热则 rè zé ئۇنىۋېرسال (سۈپ) qiè yì ，mǎn yì ，mǎn zú ；yuàn yì 惬意，满意，满足；愿意 تارىخ 刺兹 cì zī دۇنيا تارىخى 拉齐 lā qí (865 - 925) ياۋروپالىقلار ئۇنى رازېس دەپ ئاتايدۇ. مەشھۇر ئەرەب تىببىي ئالىمى، پەيلاسوپى، خىمىكى. راي (ھازىرقى ئىراننىڭ تېھران شەھىرى ئەتراپى) دا تۇغۇلغان. راي ۋە باغداد شىپاخانىسىنىڭ بالشىقى بولغان. <تىبابەتچىلىك قوللانمىسى>، <مەخپىي رېتسېپ> قاتارلىق ئەسەرلىرى بار. تىبابەتچىلىك قوللانمىسى< مەزمۇنى مول تىبابەتچىلىك قامۇسى بولۇپ، قەدىمكى يۇنان، پېرسىيە، ھىندىستان ۋە ئەرەبەرنىڭ تىبابەتچىلىك بىلىملىرى يەكۈنلەنگەن. ⅩⅡ ئەسىردە لاتىن تىلىغا تەرجىمە قىلىنغاندىن كېيىن، ياۋروپادىكى ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ دەرسلىكى قىلىنىپ بىر نەچچە ئەسىر ئىشلىتىلگەن. >مەخپىي رېتسېپ< خىمىيىگە ئائىت ئەسەر بولۇپ، ⅩⅡ ئەسىردە لاتىن تىلىغا تەرجىمە قىلىنغاندىن كېيىن غەربىي ياۋروپاغا كەڭ تارقالغان. تاشقى كېسەللىكلەر، ئىچكى كېسەللىكلەر ۋە تۇغۇت قاتارلىق جەھەتلەردە ئۆزگىچە قاراشلىرى بار. ئۇنىڭ >چېچەك ۋە قىزىل< توغرىسىدا يازغان ماقالىسى - چېچەك توغرىسىدىكى ئەڭ دەسلەپكى مەخسۇس ماقالا ھېسابلىنىدۇ.