普希金

دۇنيا يەر - جاي ناملىرى pǔ xī jīn پۇشكىنDئىستېتىكا pǔ xī jīn پوشكىن دۇنيا تارىخى پۇشكىن (1799 - 1937)، روسىيە شائىرى. ئاقسۆڭەك ئائىلىسىدىن كېلىپ چىققان. پادىشاھ كەنتىدىكى ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان چېغىدىلا ئىلغار ئىدىيىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان. كىچىكىدىن باشلاپلا ئەدەبىياتقا قىزىققان. 1817-يىلى تاشقى ئىشلار مىنستىرلىكىدە خىزمەتكە ئورۇنلاشقاندىن كېيىن، ئىجادىيەتنى باشلىغان. ئۇ <ئەركىنلىك>، <چادايېۋقا>، <قىشلاق> قاتارلىق شېئىرلىرىدا ئەركىنلىكنى مەدھىيىلەپ، مۇستەبىتلىككە قارشى تۇرغان. 1820-يىلى خەلق چۆچىكى سۇژىت قىلىنغان، دېموراتىك روھنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تۇنجى داستانى <روسلان - ليۇدمىلا> نى يېزىپ چىققان. شۇ يىلى جەنۇبقا سۈرگۈن قىلىنغان. سۈرگۈن جەريانىدا <كاپكاز تۇتقۇن>، <سىگانلار> داستانلىرى، <قۇياش پاتتى>، <تۇتقۇن>، <خەنجەر> قاتارلىق لىرىك شېئىرلارنى يېزىپ، يۇقىرى قاتلام جەمئىيەتنى سۆكۈپ، شەخ ئەركىنلىكىنى ئارزۇ قىلغان. 1825-يىلى تارىخىي تراگېدىيە <بورىس گودۇنوۋ> نى پۈتتۈرۈپ، چار پادىشاھ تۈزۈمىنى ئىنكار قىلىپ، خەلقنىڭ كۈچىگە مەدھىيە ئوقۇغان. دېكابرىستلار قوزغىلىڭى مەغلۇپ بولغاندىن كېيىن چار پادىشاھ ئۇنى موسكۋاغا چاقىرىپ، سۈرگۈندىن بوشىتىش چارىسى ئارقىلىق ئۇنى بويسۇندۇرۇشقا ئۇرۇنغان. ئەمما پۇشكىن <سىبىرىيىدىكى مەھبۇسلارغا خەت>، <ئارىئۇن> قاتارلىق شېئىرلىرىنى ئېلان قىلىپ، دېكابىرىستلارنىڭ ئىنقىلابىي ئىدىيىسىدە چىڭ تۇرغان. 20-يىللارنىڭ ئاخىرىدا تارىخىي داستان <پولتاۋا>، <مىس رىتسار> لارنى يېزى بۈيۈك ئىمپېراتور پېتىرنىڭ پائالىيىتىنى ئەكس ئەتتۈرگەن؛ <كاپىتان قىزى> رومانىنى ۋە تارىخىي خاتىرە <پۇگاچيوۋنىڭ تارىخى> نى يازغان. يەنە <بىلكىن ھېكايىلىرى> ۋە بالىلار چۆچىكى شېئىرى قاتارلىقلارنى يازغان. 1836-يىلى <زامانىمىزنىڭ كىشىلىرى> ژۇرنىلىنى تەسىس قىلىپ، ئوبزور ۋە ئەدەبىيات - سەنئەت تەنقىدلىرى قاتارلىقلارنى ئېلان قىلغان. كېيىنكى يىلى سۇيىقەست بىلەن ئورۇنلاشتۇرۇلغان دۇئېلدا زىيانەكشەلىككە ئۇچرىغان. ئۇنىڭ ئەسەرلىرى روسىيە ئەدەبىياتى ۋە تىلىنىڭ تەرەققىياتىغا ئىنتايىن زور تەسىر كۆرسەتكەن.