نەس

چاغاتاي دەۋرى ئۇيغۇر سۆزلۈكلىرى ئەرەبچە تېكىست. دەلىل؛ ھۆكۈم. مەنىداش سۆزلۈكلەر ئادەمگەرچىلىكتىن چىققان، ئەسكىلىك قىلىشتىن يانمايدىغان. ئېسىل - پەسلەر قوشۇلۇپ قالسا ئەگەر، پەس تەبىئىتى غالىب كېلەر ھەر سەپەر. پەسكەش ماختانغىنى بىلەن بۈيۈك بولماس، سەركەش يۈگۈرگىنى بىلەن كېيىك بولماس. رەزىل ئادەم ئاچ بۆرىدەك ھۇۋلار، گاھى ۋاي - دادلار، گاھى ۋارقىرار. ئۇ بەدرەكتىن ۋاپا چىقمايدۇ. ئىپلاس ئىپلاسلىقنى قىلمىسا ئۇخليالمايدۇ. مەست بىلەن بىللە ماڭساڭ ماڭ، نەس بىلەن بىللە ماڭما. نائەھلىگە قەرزدار بولما، ناتونۇشقا ھەمراھ. زېرىكلەر بىلەن زىندان گۈلستان، ناكەسلەر قىلار گۈلزارنى زىندان. ئەسكى ئەسكىلىككە يارىتىلغانمىكەن؟ ئۇ لەنىتىدىن نېرى يۈرگەن ياخشى. لەنىتى ئېھتىياج ئالدىدا ۋەدە بېرىپ، قانائەت ئالدىدا يۈز ئۆرۈيدۇ. مەنىداش سۆزلۈكلەر ئوڭۇشسىزلىق، تەتۈر تەلەي. <باسماق> بىلەن پېئىللىشىدۇ. خەقنىڭ كۈلپىتىدىن كۈلمە، سېنىمۇ نەس بېسىپ قالىدۇ. بىرنىڭ كاساپىتى مىڭغا. ياخشىنىڭ شاراپىتى، ياماننىڭ كاساپىتى. كۆڭۈلدىكىدەك ئىشنى بىردەمدىلا كاساپەت باسىدۇ. پالاكەت تۆگىنىڭ يۈكىنى ئوڭلىيالماس. پالاكەت باسقاننىڭ ئىنىكى قىسسىر قالار. قىرسىق كەلسە قىرىق كۈن تۇرىدۇ. مەندە ھىچ ئىش يوق، ئۇنىڭ كېسىرىگە كەتتىم. قارشى مەنىلىك سۆزلەر ئوڭۇشسىز، تەتۈر كەلگەن قىسمەت. پالاكەت، نەس، دومىلە باسماق ئامەت، تەلەي ئوڭۇشلۇق، ئوڭدىن كەلگەن قىسمەت. ئامەت، تەلەي كەلمەك ئامەت كەلسە، قوش كەپتۇ. ئامەتنىڭ تېشى تۆمۈرچىنىڭ بارغىنىنى سۇندۇرار. تەلىيىڭ كەلسە، خورىزىڭ تۇخۇم تۇغار. ئامەت ئوڭدىن كەلسە، تەلەي دۆڭدىن كېلەر. نەپسىگە ئەگەشكەن ئەخمەقلىق - پالاكەت تېگىدە ياتماقلىق. نەس باسقاننىڭ ئىنىكى قىسىر قالار. دومىلە باستى، ئىشىم ئوڭغا تارتمىدى. ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئەرەبچە سۈپ. يۇيۇنمىغان، پاسكىنا، ئىپلاس. نەس ئادەم. ئى. ئوڭۇشسىزلىق، كېلىشمەسلىك، پالاكەت. غەپلەتتە قالغان كىشىنى نەس باسىدۇ.