ناتۇرالىزم

ئەدەبىيات ئاتالغۇلىرى لاتىنچە،تەبىئىي سۆزىدىن ئەدەبىيات تارىخىدىكى ئىجادىيەت مېتودلىرىدىن بىرى. ئۇ، 19 - ئەسىرنىڭ ئاخىرىدا فرانسىيىدە مەشھۇر يازغۇچى ئېمىل زولا باشچىلىقىدا مەيدانغا كەلگەن ئەدەبىي ئېقىم. ئېمىل زولا ئۆزنىڭ نەزەرىيىۋى مۇھاكىمىلىرىدە يازغۇچىتەسۋىرلىگەن ۋەقەلىككە تەنقىدىي قاراشنى ئىنكار قىلغان.بولۇپمۇ ئەدەبىي ئەسەردىكى خاھىشنى (تۇرمۇش چىنلىقىنى) ئىنكار قىلغان. لېكىن ئېمىل زولا ئۆزىنىڭ يۇقىرىقىدەك كۆز قاراشلىرىغا قارشى ئىش قىلىپ، ناتۇرالىزم؛ نەزەرىيىسىگە خىلاپ ھالدىكى تۇرمۇشنى يېزىپ، كاپىتالىزم جەمئىيىتىنىڭ خىلمۇخىل جىنايەتلىرىنى پاش قىلىدىغان رومان يازغان. ناتورالىزم ئەدەبىيات تارىخىدا دەسلەپ ئاز - تولا ئىلغار رول ئوينىغان بولسىمۇ، لېكىن، ئۇنى رېئالىزمنىڭ باشلانمىسى دېيىش توغرا ئەمەس، ناتۇرالىزم _ ساختا رېئالىزىمدۇر. ناتۇرالىزم ھاياتنى سۈرەت تارتقاندەك، نېمە بولسا شۇنى پاكىت تەرىقىسىدە ئىپادە قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەتراپلىق ۋە چوڭقۇر ئەكس ئەتتۈرمەيدۇ. تەپسىلاتلار دۆۋىسىگە ئايلاندۇرۇپ قويىدۇ. دېمەك، ناتۇرالىزم _ تىپىك شارائىتتىكى تىپىك پېرسوناژلارنى يارىتىش پرىنسىپىغا قارشى تۇرىدۇ. تاللاش، مەركەزلەشتۈرۈش، ئومۇملاشتۇرۇشقا قارشى تۇرىدۇ. تۇرمۇش چىنلىقى بىلەن بەدىئىي چىنلىقنىڭ بىرلىكىگە قارشى تۇرىدۇ. ئەدەبىيات بىلىملىرى فرانسىيە يازغۇچىسى ئىمېل زولا يازغۇچىنىڭ تۇرمۇش پاكىتلىرىنى ئوبيېكتىپ خاتىرىلىشىنى تەشەببۇس قىلىدۇ. يازغۇچىنىڭ تۇرمۇش ھادىسىلىرىگە سىياسىي، ئەخلاقىي، ئېستېتىك باھا بېرىشنى ياقلىمايدۇ. ئۆزى ئەسەر يازغاندا، ئۇششاق، يۈزە، تاسادىپىي تۇرمۇش ھادىسىلىرى ۋە تەپسىلاتلىرىنى ساپ ئوبيېكتىپ تەسۋىرلەيدۇ. مەسىلەن، ئۇ »ئاچكۆز پارىژ« رومانىدا پارىژنىڭ كۆكتات بازىرىدىكى كۆرۈنۈشلەرنى نۇرغۇن سەھىپە ئاجرىتىپ تەسۋىرلىگەن. بەزى جايلاردا بىراقلا ئوتتۇزغا يېقىن بېلىق، قىسقۇچپاقىلارنى يازغان ۋە ئۇلارنىڭ رەڭگى، قاسىراق - تېرىسى، شەكلىنى ئېرىنمەي تەسۋىرلىگەن، بەزى جايلاردا تۇرۇپ، يېسسىۋىلەك، پۇرچاق، پېدىگەن قاتارلىق يىگىرمە نەچچە خىل كۆكتاتنى تەپسىلىي تونۇشتۇرغان. تەسۋىرلەنگەن ئوبيېكتلارغا ئومۇملاشتۇرۇپ باھا بېرىلمىگەنلىكى ئۈچۈن، ئوقۇرمەن ئاپتورنىڭ زادى نېمىنى ئىپادىلىمەكچى بولغانلىقىنى بىلەلمەيدۇ. كىشىلەر زولانىڭ مۇنداق ئىجادىيەت تەشەببۇسى ۋە ئۇسۇلىنى ناتۇرالىزم دەپ ئاتىشىدۇ. ناتۇرالىزم غەربنىڭ بىر خىل ئەدەبىي ئىجادىيەت ئۇسۇلى، ئۇ19 - ئەسىرنىڭ60 - يىللىرىدا فرانسىيىدە بارلىققا كەلگەن. كېيىن ياۋروپا - ئامېرىكىدىكى باشقا دۆلەتلەرگە تارقالغان. ئىمېل زولا ناتۇرالىزمنىڭ ئاساسىي ۋەكىلى. ناتۇرالىست يازغۇچىلار ئادەمنى ئۇنىڭ ئىجتىمائىيلىقى يېقىدىن ئەمەس، بەلكى فىزىئولوگىيىسى، گېنېتىكىسى، پاتولوگىيىسى يېقىدىن تەتقىق قىلىدۇ، تەسۋىرلەيدۇ. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، ئادەمنىڭ پەقەت ھايۋانىي ئىقتىدارىلا بولىدۇ، ئۇ پەقەت پاسسىپ ھالدا مۇھىت ۋە ئىرسىي ئامىللار تەرىپىدىن بەلگىلىنىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، بەزى يازغۇچىلار ھەرقانداق ئادەمنى ئاددىي، تۆۋەن دەرىجىلىك ۋە رەزىل، ھەتتا ھايۋانىي قىلىپ تەسۋىرلەيدۇ، مۇنداق تەسۋىرلەش بىلەن جانلىق پېرسوناژلار ئوبرازىنى ياراتقىلى بولمايدىغانلىقى تەبىئىي. ناتۇرالىزم بىلەن رېئالىزمنىڭ ئىككىلىسى رېئاللىقنى ئەكس ئەتتۈرۈشنى تەشەببۇس قىلسىمۇ، بۇ ئىككىسىنىڭ ناھايىتى زور پەرقى بار. رېئالىزم تۇرمۇشنى ئومۇملاشتۇرۇش، پىششىقلاشنى، تۇرمۇشنىڭ ماھىيىتىنى تىپىكلەشتۈرۈپ ئەكس ئەتتۈرۈشنى تەكىتلەيدۇ، ناتۇرالىزم بولسا ئوبيېكتىپ خاتىرىلەشنى تەكىتلەيدۇ، شۇنىڭ بىلەن تۇرمۇشنىڭ ماھىيىتىنى ئوبدان ئەكس ئەتتۈرەلمەيدۇ. ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئىسىم روسچە ئەدەبىيات ئەدەبىيات - سەنئەت ئىجادىيىتىدە تەبىئىي پەنلەردىكى تەجرىبىچىلىك پوزىتسىيىسىنى قوللىنىپ تۇرمۇشقا مۇئامىلە قىلىش ۋە تۇرمۇشنى كۆزىتىش تەشەببۇس قىلىنغان مۇئامىلە قىلىش ۋە تۇرمۇشنى كۆزىتىش تەشەببۇس قىلىنغان بىر خىل يامان خاھىش.