مايسۇر ئۇرۇشى

دۇنيا تارىخى 迈索尔战争 mài suǒ ěr zhàn zhēng ⅧⅩ ئەسىرنىڭ كېيىنكى يېرىمىدا ئەنگلىيىنىڭ جەنۇبىي ھىندىستاندىكى ماسۇر دۆلىتىنى بويسۇندۇرۇشتىكى تاجاۋۇزچىلىق ئۇرۇشى. جەمئىي تۆت قېتىم بولغان. (1) 1767 - 1769-يىللىرى. ئەنگلىيە ھەيدەر ئابات ۋە ماراتا بىلەن ئىتتىپاق تۈزۈپ (1766)، مايسۇرغا تاجاۋۇز قىلغان، لېكىن ھەيدەر ئەلى تەرىپىدىن چېكىندۈرۈلگەن. 1793-يىلى 3-ئايدا سۈلھ شەرتنامىسى ئىمزالىغان، 4-ئايدا ئەنگلىيە مايسۇر بىلەن يەنە مۇداپىئە ئىتتىپاقى تۈزگەن (2) 1780 - 7841-يىللىرى. ئەنگلىيە شەرتنامىگە ئاساسەن، ھەيدەر ئەلىنىڭماراتلىقلارغا قارشى تۇرۇشىغا ياردەم بېرىشتىن باش تارتقان ھەمدە قوشۇن چىقىرىپ ماخقا ھۇجۇم قىلغان. مايسۇر قوشۇنى كارناتىكقا ھۇجۇم قىلىپ كىرىپ، ئەنگلىيە قوشۇنىنى مەغلۇپ قىلغان، لېكىن پورتونوۋو (1781-يىلى 7-ئايدا)، پولىلور (1781-يىلى 8-ئايدا) ۋە شولىڭخۇر (1781-يىلى 9-ئايدا) ئۇرۇشلىرىدا ئارقا - ئارقىدىن مەغلۇپ بولغان. 1782-يىلنىڭ ئاخىرىدا ھەيدەر ئەلى كېسەل بىلەن قازا قىلغان، تەختكە سۇلتان تىپۇ ۋارىسلىق قىلىپ، داۋاملىق ئەنگلىيە قوشۇنىغا قارشى ئۇرۇش قىلغان. 1783-يىلى 5-ئايدا مانگالورغا قورشاپ ھۇجۇم قىلىپ، مۇھاسىرىدە قالغان ئەنگلىيە قوشۇنىنى سۈلھ تەلەپ قىلىشقا مەجبۇر قىلغان. 1784-يىلى 3-ئايدا ئىككى تەرەپ <مانگالور سۈلھ شەرتنامىسى> نى ئىمزالاپ، ئىگىلىۋالغان رايونلارنى ئالماشتۇرغان. (3) 1790 - 1792-يىللىرى. ئەنگلىيە مايسۇرغا قارشى ھەربىي ئىتتىپاق تۈزۈپ، مايسۇرنىڭ پايتەختى - سېرىنگاپاتامغا ھۇجۇم قىلغان. 1792-يىلى 3-ئايدا سۇلتان ھاقارەتلىك شەرتنامە تۈزۈشكە مەجبۇر بولۇپ، ور مىقداردا تۆلەم تۆلىگەن، دۆلەت زېمىنىنىڭ يېرىمىنى بۆلۈپ بەرگەن، بۇ زېمىننى ئەنگلىيە ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرى - مارتا، ھەيدەر ئابات بۆلۈشۈۋالغان. (4) 1799-يىلى 2 - 5-ئايلاردا، سۇلتان ئەنگلىيىنىڭ <قوشۇمچە پۇل تۆلەش شەرتنامىسى> نى قوبۇل قىلىشنى رەت قىلغاچقا، ئۇرۇش قايتا باشلانغان. 2 ئاينىڭ 5-كۈنى ئەنگلىيە قوشۇنى مالۋېلدا سۇلتاننى مەغلۇپ قىلغان ھەمدە 4-ئاينىڭ 17-كۈنى سېرىنگا پاتامنى مۇھاسىرە قىلغان. مايسۇر قوشۇنى ۋە خەلقلىرى قان كېچىپ جەڭ قىلغان، سۇلتان قازا تاپقان. 5-ئاينىڭ 4-كۈنى سېرىنگا پاتام قولدىن كېتىپ، مايسۇر ئەنگلىيە قارىمىقىغا ئۆتۈپ كەتكەن، جەنۇبىي ھىندىستانمۇ ئەنگلاىيە مۇستەملىكىچىلىرگە قارشى تۇرۇش مەركىزىدىن مەھرۇم بولغان.