ئاھاڭداش سۆزلەر
ئىسىم.
يەرگە ئىسسىقلىق، يورۇقلۇق بېرىدىغان سەييارە، قۇياش، ئاپتاپ.
كۈن نۇرى. * كۈن چىقماق. * كۈن پاتماق. كۈن نەيزە بويى ئۆرلىگەن. * كۈن قاياقتىن چىقتى. * كۈن ئۇ ياققا، پۇل بۇ ياققا (ماقال) .
ئاھاڭداش سۆزلەر
ئىسىم.
1 . يەر ئۆز ئوقى ئەتراپىدا بىر قېتىم ئايلانغان ۋاقىت، كۈن - تۈن، سوتكا .
بىر كۈن 23 سائەت 56 مىنۇت 7 سېكۇنت. * بىر يىل 365 كۈن 6 سائەت 9 مىنۇت 10 سېكۇنت. * فېۋرال ئېيى 28 كۈن، كەبىسە يىلى 29 كۈن. * ھەر كۈنى، كۈنسايىن، كۈنسېرى. * ئۆتكەن كۈن، ئۈلۈشكۈن، ئوزاكۈن.
2 . سوتكىنىڭ ئەتىگەندىن كەچكىچە بولغان قىسمى، كۈن چىققاندىن كۈن پاتقىچە بولغان ئارىلىق. ئەمەەك كۈنى، ئىش كۈنى. *خاتىرە كۈن، تۇغۇلغان كۈن. 22 - نويابر دۇنيا تىبابەتچىلىك - دورىگەرلىك كۈنى. * بىر كۈن بولمىسا، بىر كۈن، * بىر كۈن ئاچ، بىر كۈن توق. * بىر كۈنگە ئۆكۈز ئۆلمەيدۇ، ئىككى كۈنگە ئىگىسى بەمەيدۇ (ماقال) . * توشقان تېرىسى ئۈچ كۈن چىدايدۇ (ماقال) . * كوزا كۈندە سۇنمايدۇ، كۈنىدە سۇنىدۇ (ماقال) . * كالىنىڭ گۆشى بىر كۈن، سۈتى ھەر كۈن (ماقال).
ئاھاڭداش سۆزلەر
ئىسىم.
1 . تۇرمۇش، مەئىشەت.
كۈنى تەس، كۈنى ئېغىر . * كۈنى يامان ئەمەس. * كۈنى ئالماق، كۈن كەچۈرمەك. * ئىتنىڭ كۈنىنى كۆرمەك. * دىنىم ئۈچۈن ئەمەس، كۈنۈم ئۈچۈن (ماقال) . * ئادىرىماڭ يارەي، سىزگىمۇ بۇ كۈن بارەي (ماقال) . * قېرى ئەخمەق ياش ئەخمەققە كۈن بەرمەيدۇ (ماقال).
2 . ياشاش ۋاقتى، ئۆمۈر. كۈنى توشماق، كۈنى تۆگەپ، جېنى تۇمشۇقىغا كېلىپ قالماق. * ياخشى كۈن يوق، يامانغا ئۆلۈم (ماقال).
دائىرە: چاغاتاي دەۋرى ئۇيغۇر سۆزلۈكلىرىكۈن، كۈندۈز، يورۇقلۇق؛ ۋاقىت، پۇرسەت، پەيت، زامان؛ بىر كۈن.
قۇياش، كۈن:
ۋىسالى جامىدىن بىر نەچچە كۈن سەرشار ئىدىم، يارەبم
بۇ كۈن كەتتى مېنى فۇرقەت خۇمارىدا خەراب ئەيلەپ.
ئەرشى.
مەنىداش سۆزلۈكلەر
ئېغىر تۇرمۇش.
ئۆزىنى سورىغان تەس كۈنگە قالماس. سىرداش ئېغىر كۈندە بىلىنەر. يامان كۈن كىشىنى ئەقىللىق قىلار.
مەنىداش سۆزلۈكلەر
ياشاش يولى، ھايات ھالى، ھاياتلىقنىڭ پۈتۈن جەريانى.
تۇرمۇش بىر جەڭ. ئويلاشمىغان تۇرمۇشنىڭ قەدىرى بولماس. تۇرمۇشنىڭ پۈتۈن مەنىسى بىلمىگەن نەرسىلەرنى بىلىش ئۈچۈن ھارماي _ تالماي ئىزدىنىشتە ئىپادىلىنىدۇ. ھاياتتا ھەممىنىڭ ئۆلچىمى بار. ھايات قارىغۇنىڭمۇ كۆزىنى ئاچار. ھايات ھەممىنى ئۆگىتەر، ئۆگەنمىسەڭ تۈگىتەر. ئىللىقلىق بىلەن تولسۇن روزىغارىڭ، قوپاللىق بۇزمىغاي سەبرۇقارارىڭ. مەئىشەت مول بولسا، خاتىرجەملىك بولىدۇ. تىرىكچىلىكتە تۈز يول يوق. تىرىكچىلىكنىڭ بەرىكىتى خوتۇن بىلەن. ئۆتكەن كۈنۈڭنى ئۇنۇتما، شىرە چورۇقۇڭنى قۇرۇتما. جان باقماق _ پەرز. جېنىڭنى جان ئەت.
مەنىداش سۆزلۈكلەر
سامانيولى سىستېمىسىدىكى تۇرغۇن يۇلتۇزلارنىڭ بىرى.
قوياش سىستېمىسىنىڭ مەركىزى؛ يەر ۋە باشقا سەييارىلەر ئۇنى چۆگىلەپ ئايلىنىدۇ ۋە ئۇنىڭدىن يورۇقلۇق ۋە ئىسسقلىق ئالىدۇ.
كۆيدۈرسىمۇ كۈن ياخشى. كۈننى ئېتەك بىلەن ياپقىلى بولماس. كۈن چىقسا كۈنگە، ئاي چىقسا ئايغا باق. پەقەت قوياشلا ھەممىنى تەڭ ئىسىتىدۇ. ئاپتاپنىڭ چىقىشىغا باق، سۇنىڭ ئېقىشىغا. ئېشەكنىڭ دۈمبىسىگە ئاپتاپ چۈشسە قولۇڭنى ئىسىت.
دائىرە: تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى
