恐龙

بىئولوگىيە دىنوزاۋر قەدىمكى يەر باغىرلىغۇچى ھايۋان. ئۇ دىئاپىدا (Diapsida) غا تەۋە بولۇپ، باش سۆڭىكىنىڭ ھەر يېنىدا ئىككىدىن چېكە ئويمىنى بولىدۇ. دىنوزاۋرلارنىڭ مېزوزوي ئېراسىدىكى تۈرلىرى كۆپ بولۇپ ناھايىتى كەڭ تارقالغان بىر تۈركۈم ھېسابلىنىدۇ. تەن شەكلىنىڭ چوڭلۇقى بىردەك بولمايدۇ، كىچىكلىرىنىڭ بەدەن ئۇزۇنلۇقى بىر مېتىرغىمۇ يەتمەيدۇ، چوڭلىرىنىڭ 30 مېتىرغا يېتىدۇ. قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ چوڭ تىپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇنى بەلبېغىنىڭ تۈزۈلۈشىگە ئاساسەن ئىككى خىلغا بۆلۈشكە بولىدۇ. كەسلەنچۈك دىنوزاۋر (Saurischia) بەلبېغى ئۈچ رادىئاللىق بولۇپ، كەسلەنچۈكنىڭ بەلبېغىغا ئوخشايدۇ. كەسلەنچۈك دىنوزاۋرلارنىڭ ئىپتىدائىي تۈرلىرى كەينى پۇتى بىلەن يەرگە دەسسەپ ماڭىدۇ، كۆپچىلىكى گۆشخور (مەسىلەن، تراننوزاۋر، تۆگىقۇشسىمان دىنوزاۋر قاتارلىقلار)، 1938 - يىلى مەملىكىتىمىزنىڭ يۈننەن ئۆلكىسىدىن تېپىلغان لۇفىنگوزاۋر چۆپخور، مەشھۇر دىپلودوكۇس، برونتوزاۋر، شۇنىڭدەك 1957 - يىلى مەملىكىتىمىزنىڭ سىچۇەن ئۆلكىسىدىن تېپىلغان مامېنچىزاۋر قاتارلىقلار بولسا، كەسلەنچۈك دىنوزاۋرلارنىڭ تەرەققىي قىلىش جەريانىدا مەيدانغا كەلگەن چۆپخور، تۆت پۇتلاپ ماڭىدىغان گىگانت دىنوزاۋلار ھېسابلىنىدۇ. سازلىق رايونلارد ياشايدۇ؛ قۇشسىمان دىنوزاۋلار (Ornithischia) نىڭ بەلبېغى تۆت رادىئاللىق بولۇپ، قۇشلارنىڭ بەلبېغىغا سەل ئوخشايدۇ، قۇشسىمان دىنوزاۋلارنىڭ ئىپتىدائىي تۈرلىرى چۆپخور بولۇپ، كەينى پۇتى بىلەن يەرگە دەسسەپ ماڭىدۇ (مەسىلەن، ئۇچار دىنوزاۋر، تىكەن بۇرۇنلۇق چىڭداۋ دىنوزاۋرى)، كېيىنكى ۋاقىتتىكى قۇشسىمان دىنوزاۋرلار تۆت پۇتلاپ ماڭغان، ناھايىتى كۆپ تۈرلىرىنىڭ قاتتىق قالقىنى ۋە ئۇچلۇق مۈڭگۈزى بولىدۇ (مەسىلەن، ئانكىلوزاۋر، سىنتېگوزاۋر، مۈڭگۈزلۈك دىنوزاۋر قاتارلىقلار). دىنوزاۋرلار مېزوزوي ئېراسىدا بىر مەزگىل ئەۋج ئالغان بولۇپ، يەر باغىرلىغۇچىلار شەكىللىنىشىنىڭ ئالتۇن دەۋرى ھېسابلىنىدۇ. مېزوزوي ئېراسىنىڭ ئاخىرقى دەۋرىدە بولسا، ھەممىسىنىڭ نەسلى قۇرۇپ كەتكەن. ھازىر دىنوزاۋلارنى ئىسسىق قانلىق ھايۋانلار دەيدىغان كۆز قاراشلار ئوتتۇرىغا قويۇلماقتا، نەسلى قۇرۇپ كېتىشنىڭ سەۋەبى ھەققىدىكى كۆز قاراشلار تېخىنۇ بىردەك ئەمەس، شۇڭا داۋاملىق ئىزدىنىشكە توغرا كېلىدۇ. تارىخ kǒng lóng دىنوزاۋىرDتەبىئىي جۇغراپىيە kǒng lóng دىنوزاۋرDئۇنىۋېرسال kǒng lóng دىنوزاۋر