哈里发

تارىخ hā lǐ fā خەلىپە دىن 哈里发(代理人，继位人 hā lǐ fā 伊 ئىسلام دىنى خەلىپە

خەلىپە ئەرەبچىدىكى Khalifah نىڭ ئاھاڭ تەرجىمىسى بولۇپ، <ۋارىس>، <ۋەكىل> دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ. ئىسلام دۆلەتلىرى باشلىقلىرىنىڭ نامى. مىلادى 632-يىلى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئالەمدىن ئۆتكەندىن كېىن ۋارىسلىققا سايلانغان ئەبۇ بەكرى. يەنى ئاللانىڭ ئەلچىسىنىڭ ۋارىسى، قىسقارتىلىپ خەلىپە دەپ ئاتالغان. ئەبۇ بەكرى ھەمدە ئۇنىڭ ۋارىسلىرى ئۆمەر، ئوسمان ۋە ئەلىلەر تارىختا <تۆت چوڭ خەلىپە> دەپ ئاتالغان. 661-يىلى مۇئاۋىيە خەلىپىلىكىگە تەيىنلىنىپ ئۇمەيە سۇلالىسىنى قۇرغاندىن كېيىن خەلىپە يەنى ئەرەب ئىمپېرىيىسىنىڭ پادىشاھلىقى ئەۋلادتىن - ئەۋلادقا مىراس قىلىشقا ئايلىنىپ قالغان. كېيىن ئەرەب ئىمپېرىيىسى پارچىلىنىپ كېتىپ، بەزى جايلاردىكى سۇلالىلەرنىڭ ھۆكۈمرانلىرى بۇ نامنى قوللانغان. Ⅹ ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن باشلاپ ئابباسىيلار سۇلالىسىنىڭ خەلىپىسى سىياسىي ھوقۇقىدىن ئايرىلىپ پەقەت دىنىي داھىيلىق ئورنىلا ساقلىنىپ قالغان. 1258-يىلى ئابباسىيلار سۇلالىسى يوقالغاندىن كېيىن مىسىر مەملۇكلەر سۇلالىسىنىڭ سۇلتانى ئابباسىيلار جەمەتىنىڭ ئەۋلادىنى خەلىپە قىلىپ تىكلىگەن، لېكىن ئەمەلىيەتتە قورچاققا ئايلىنىپ قالغان. 1517-يىلى ئوسمان ئىمپېرىيىسى مىسىرنى بويسۇندۇرۇپ، خەلىپىنى تۇتۇپ كەتكەن. كېيىن تۈركىيە سۇلتانى خەلىپىلىكىنى قوشۇمچە ئۆتەپ، ئىسلام دىنىنىڭ ئەڭ ئالىي داھىيىسىغا ئايلانغان. 1924-يىلى تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى تەرىپىدىن خەلىپىلىكنىڭ ئەمەلدىن قالدۇرۇلغانلىقى ئېلان قىلىنغان.