Uyghur←Chineseئاساسىي لۇغەت
فرېدرىخ
دۇنيا تارىخى
腓特烈一世
féi tè liè yí shì
(1) فرېدرىخ Ⅰ (قىزىل ساقال، تەخمىنەن 1123 - 1190)، گېرمانىيىنىڭ كورۇلى (1152 - 1190)، مۇقەددەس رىم ئىمپېرىيىسىنىڭ ئىمپېراتورى (1152 - 1190، 1155 - يىلى تاج كىيگەن). تەختتە تۇرغان مەزگىلدە ئىتالىيىگە ئالتە قېتىم بېسىپ كىرگەن (1154 - 1155، 1158 - 1162؛ 1163؛ 1166 - 1168؛ 1174 - 1177؛ 1184 - 1186)، باي لومباردىيە شەھەرلىرىنى كونترول قىلىش ئارقىلىق، ئىمپېراتورنىڭ مالىيە كىرىمىنى كۆپەيتىشكە ئۇرۇنغان. 1176 - يىلى لېگنانو جېڭىدە لومباردىيە شەھەرلىرى بىلەن پاپانىڭ بىرلەشمە ئارمىيسى تەرىپىدىن مەغلۇپ قىلىنىپ، 1183 - يىلى <كونستانز سۈلھ شەرتنامىسى> نى تۈزۈپ، لومباردىيە شەھەرلىرىنىڭ ئاپتونومىيە ھوقۇقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە مەجبور بولغان. 1180 - يىلى ساكسونىيە ۋە باۋارىيە كىنەزى ھېنرى (شىر)نىڭ خوجىلىق يېرىنى تارتىۋېلىپ، باشقا بەگلەرگە بۆلۈپ بەرگەن. 1186 - يىلى ئوغلى ھېنرىغا سىتىسىلىيە مەلىكىسى، تەخت ۋارىسى كۇنستانز (1152 - 1198)نى خوتۇنلۇققا ئېلىپ بەرگەن. ئۈچىنچى قېتىملىق ئەھلىسەلىپكە قاتنىشىپ شەرققە تاجاۋۇز قىلىش سەپىرىدە، كىچىك ئاسىيادا سۇغا چۆكۈپ ئۆلگەن. (2) (1657 - 1713) براندېنبۇرگنىڭ ئېمپېراتورى سايلىغۇچى كىنەزى (1688 - 1701، فرېدرىخ Ⅲ دەپ ئاتالغان)، پرۇسسىيە كورۇلى (1701 - 1713)، تەختتە تۇرغان مەزگىلدە فرانسىيەنىڭ ئوردا مەدەنىيىتى ۋە ئۇنىڭ تۇرمۇش ئۇسۇلىغا چوقۇنۇپ، ھەدەپ بۇزۇپ چاچقان. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، مەملىكەت ئىچىدە ئىقتىسادنى ۋە مەدەنىيەتنى تەرەققى قىلدۇرۇش تەدبىرلىرىنى قوللانغان. سىرتقا قارىتا، ئەنگلىيە ۋە گوللاندىيىلەر بىلەن بىرلىشىپ فرانسىيىگە قارشى تۇرغان. كېيىن يەنە 1700 - يىلى ئاۋسترىيە بىلەن مەخپىي شەرتنامە ئىمزالاپ، كەلگۈسىدىكى فرانسىيىگە قارشى ئۇرۇشتا ئاۋسترىيىگە قوشۇن يەتكۈزۈپ بېرىشكە ۋەدە قىلغان، ئۇنىڭ بەدىلىگە <پرۇسسىيە كورۇلى> دېگەن نامغا ئىگە بولغان. 1701 - يىل 1 - ئاينىڭ 18 - كۈنى كيونىگسبېرگ (سابىق سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ كالىنىنگراد شەھىرى)تا تاج كىيىش مۇراسىمىنى ئۆتكۈزۈپ، فرېدرىخ Ⅰ دەپ ئاتالغان، شۇنىڭدىن باشلاپ براندېنبۇرگ ئىمپېراتور سايلىغۇچى بەگلىكى پرۇسسىيە پادىشاھلىقى دەپ ئاتالغان. ئىسپانىيەنىڭ تەخت ۋارىسلىقىنى تالىشىش ئۇرۇشىغا ئاكتىپ قاتنىشىپ، زېمىنىنى داۋاملىق كېڭەيتىپ، پرۇسسىيەنىڭ ياۋرۇپا زومىگەرلىكىنى تالىشىشىغا ئاساس سالغان.
دۇنيا تارىخى
腓特烈二世
féi tè liè èr shì
(1) (1194 - 1250). سىتسىلىيە كورۇلى (1198 - 1250)، مۇقەددەس رىم ئىمپېرىيىسنىڭ ئېمپېراتورى (1215 - 1250؛ 1220 - يىلى تاج كىيگەن). ئىمپېراتورى ھېنرى Ⅵ بىلەن سىتسىلىيە مەلىكىسى، تەىت ۋارىسى كونستانزنىڭ ئوغلى. تەختتە تۇرغان مەزگىلدە، گېرمان دىنىي ۋە دەھرىي بەگلەرنىڭ ئۆز خوجىلىق يېرىدە مەمۇرىي، ئەدلىيە ۋە مالىيە قاتارلىق ھەرخىل ئىمتىيازلاردىن بەھرىمەن بولۇشىغا يول قويغان ھەمدە شەھەرلەنىڭ خوجىلىق يەر ئىگىلىرىگە قارشى ئىتتىپاق تۈزۈشىنى مەنئىي قىلغان؛ سىتسىلىيە پادىشاھلىقىدا ھوقۇق مەركەزلەشتۈرۈلگەن ھۆكۈمرانلىقىنى يولغا قويغان، مۇسۇلمانلاردىن دائىمىي ياللانما قوشۇن ئېلىپ، قۇدرەتلىك دېڭىز فلوتى قۇرۇپ، بىدئەتچىلەر ھەرىكىتىنى باستۇرغان. يەنە پۈتكۈل ئىتالىيىگە ھۆكۈمرانلىق قىلىشقا ئۇرۇنغان بولسىمۇ، ئەمما پاپانىڭ ۋە ئىتالىيىدىكى كۆپ قىسىم شەھەرلەنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرىغان. 1228 - 1229 - يىللاردا ئەھلىسەلىپنىڭ 6 - قېتىملىق شەرققە تاجاۋۇز قىلىشنى ئۇيۇشتۇرۇپ، ئېرۇسالىمنى ئىشغال قىلغان. (2) (1712 - 1786). پرۇسسىيەنىڭ كورۇلى (1740 - 1786). تارىختا <ئىمپېراتور فرېدرىخ> دەپ ئاتالغان. تەختتە تۇرغان مەزگىلدە <تەرەققىپەرۋەر مۇستەبىتلىك>نى يولغا قويۇش ئارقىلىق، ئۆزىنىڭ ھەربىي بيۇروكرات مۇستەبىتلىك ھۆكۈمرانلىقىنى نىقابلىغان. مالىيە ۋە ئەدلىيەنى تەرتىپكە سېلىپ، بىرقاتار ئىسلاھاتلارنى ئېلىپ بارغان. ھەربىي جەھەتتە دادىسى فرېدرىخ ۋىلھېلىم Ⅰ نىڭ كونا تۈزۈمىگە ۋارىسلىق قىلىپ، ئارمىيىسىنى 200 مىڭ كىشىدىن ئاشۇرۋەتكەن. كۆپ قېتىم تاجاۋۇزچىلىق ئۇرۇشى قوزغاپ، زېمىنىنى كېڭەيتكەن، ئاۋسترىيىنىڭ تەخت ۋارىسلىقىنى تالىشىش جېڭىدە (1740 - 1748)ئاۋستىرىيىنى مەغلۇپ قىلىپ، سىلتسىيەنى تارتىۋالغان؛ كېيىن يەنە يەتتە يىللىق ئۇرۇش (1756 - 1763) ۋە باۋارىيەنىڭ تەخت ۋارىسلىقىنى تالىشىش ئۇرۇشى (1778 - 1779)غا قاتنىشىپ، پرۇسسىيەنىڭ ياۋرۇپادىكى ئورنىنى كۈچەيتكەن؛ 1772 - يىلى روسىيە ۋە ئاۋسترىيلەر بىلەن بىرلكتە پولشانى بىرىنچى قېتىم بۆلۈشۈۋېلىپ، تۆۋەندىكى ۋىسىۋا دەرياسى ۋادىسىدىكى غەربىي پرۇسسىينى ئىشغال قىلىپ، پومېرانىيە بىلەن شەرقىي پرۇسسىيىنى تۇتاشتۇرۇپ، بىر پۈتۈن رايونغا ئايلاندۇرغان. 1786 - يىلى يەنە شىمالىي قىسىم ۋە ئوتتۇرا قىسىمدىكى ھەرقايسى گېرمان ئەللىرىنىڭ كورۇللىرى بىلەن بىرلىشپ، ئاۋسترىيىگە قارشى <بەگلىكلەر ئىتتىپاقى>نى تەشكىل قىلىپ، ئاۋسترىيىگە زەربە بېرىپ، پرۇسسىيەنىڭ گېرمانىيە دائىرىسىدىكى تەسىرىنى كېڭەيتكەن.
دۇنيا تارىخى
腓特烈五世
féi tè liè wǔ shì
(1596 - 1632)، گېرمانىيىدىكى پفالز (پالاتىنات) ئىمپېراتور سايلىغۇچى بېگى (1610 - 1623). ئەنگلىيە كورۇلى يامىس Ⅰ نىڭ كۈيئوغلى. كالۋىن دىنىنىڭ مۇرىتى. 1610 - يىلى دادىسى فرېدېرىك Ⅳ نىڭ ئورنىغا ۋارىسلىق قىلىپ پروتېستانت ئىتتىپاقىنىڭ سەردارى بولغان. 1619 - يىلى چېخىيە كورۇلى قىلىپ كۆتۈرۈلگەن. 1620 - يىل 11 - ئاينىڭ 8 - كۈنى چېخىيە قوشۇنى ئاق تاغ جېڭىدە كاتولىك ئىتتىپاقىنىڭ قوشۇنى تەرىپىدىن مەغلۇپ قىلىنغاندىن كېيىن، گوللاندىيىگە قېچىپ كەتكەن. پفالزنى ئىسپانىيە ئىشغال قىلۋالغان. 1623 - يىلى مۇقەددەس رىم ئىمپېرىيىسىنىڭ ئىمپېراتورى فېردىناند Ⅰ ئۇنىڭ ئىمپېراتور سايلىغۇچى بەگلىك ئۇنۋانىنى تارتىۋېلىپ، باۋارىيە كىنەزى ماكسىمىليان Ⅰ غا بەرگەن.