佛教

دىن fó jiào 佛 بۇددا دىنى بۇددا دىنى، بۇددىزىم دىن shì jiào ؛fó jiào شاكيەمۇنى دىنى، بۇددا دىنى دۇنيا تارىخى بۇددا دىنى دۇنيادىكى ئۈچ چوڭ دىننىڭ بىرى. قەدىمكى ھىندىستاندا بارلىققا كەلگەن. رىۋايەتلەردە ئېيتىلىشىچە، بۇ دىنغا مىلادىدىن ئىلگىرىكى Ⅵ ئەسىردە ئۆتكەن ساكايومونى ئاساس سالغان. دەسلەپكى ۋاقىتتا ئۇ براخمانلار تائىپىسىنىڭ ئىمتىيازىغا قارشى چىققان، دىنىي ساھەدە ھەر قايسى تائىپىلەر ئارىسىدىكى قاتتىق چەك - چېگرىنى بىكار قىلىشقا تىرىشقان، <ھەممە كىشى تۇغۇلۇش بىلەن باراۋەر> دېگەن ئىدىيىنى ئوتتۇرىغا قويغان، شۇڭا مۇئەييەن ئەھمىيەتكە ئىگە. بىراق ئۇ، تائىپە تۈزۈمىنىڭ رېئال باراۋەرسىزلىك مۇناسىۋىتىگە چېقىلمىغان چېقىلىشمۇ مۇمكىن ئەمەس ئىدى. دەسلەپكى دەۋردىكى بۇددا دىنىنىڭ ئاساسىي دىنىي ئەقىدىسى جادۇر ساتىيا تەلىماتى، يەنى، دوكاساتيا، سامۇدياساتيا، نىروداستيا، مارغاساتيادىن ئىبارەت بولۇپ، ئۇ كىشىلىك تۇرمۇشنى سەۋەب - نەتىجە ئايلىنىپ تۇرىدىغان بىر ئازاب - ئوقۇبەت دېڭىزى دەپ قاراپ، بۇنىڭدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن نەپسىي ئارزۇ - ھەۋەستىن خالىي بولۇپ،نىجاتلىق ئىزدەش، ئۆز - ئۆزىدىن دۇئا - ئىبادەت بىلەن شۇغۇللىنىش يولى (سەككىز توغرا يول) ئارقىلىق نىرۋانا مەنزىلگە (يەنى، تۇغۇلمايدىغان، ئۆلمەيدىغان مەڭگۈ ئەركىن ئالىي غايىۋى مەنزىل) گە يېتىش كېرەك، دەپ قاراپ. ساكيامونى ۋاپات بولغاندىن كېيىن بۇددا دىنى ھىندىستان زېمىنىدا كۈنسېرى كېڭىيىپ بارغان. مىلادىدىن ئىلگىرىكى Ⅲ ئەسىرگە كەلگەندە مائۇزىيە (توز) خاندانلىقى پادىشاھى ئاسوكا ھۆكۈمرانلىق قىلغان مەزگىلدە دۆلەت دىنى قىلىپ بەلگىلەنگەن. تەخمىنەن Ⅰ ئەسىرى ئەتراپىدا ماھايانا (بۇنى قەدىمكى ئۇيغۇرلار ئۇلۇغ كۆلۈڭگۈ دەپ ئاتىغان - ت) بۇددىزمى گۈللىنىپ، دەسلەپكى دەۋردىكى بۇددىزم تەلىماتىنى يەنىمۇ بىر قەدەم ئىلگىرىلەپ راۋاجلاندۇرغان؛ ئەسلىدىكى ساكيامونىنىڭ ئىدىيىسىدە چىڭ تۇرغان بىر قىسىم بۇددىزمچىلار ھىنايانا (<يانا> - ئولتۇرۇش، توشۇش مەنىسىدە) دەپ ئاتالغان. بۇددىزمنىڭ ئاساسلىق نومى - سۇترا (بۇددا بايانى)، ۋېنتايا (راھىبلار رىئايە قىلىشقا تېگىشلىك ئەمىر - مەرۇپلار)، ئابىھىدارما (بۇددا تەپسىرى) دىن ئىبارەت تېرىپىتىكا (ئۈچ نوم) بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. Ⅶ ئەسىردىن كېيىن، ماھايانانىڭ بىر قىسىم مەزھىپى براخمان دىنى بىلەن قوشۇلپ دىخارانى (خۇپىيانە دىن) نى ھاسىل قىلغان. ⅩⅢ ئەسىرنىڭ باشلىرىدا بۇددا دىنى ھىندىستاننىڭ ئۆزىدە يوقىلىشقا قاراپ يۈزلەنگەن. ئاسوكا دەۋرىدىن باشلاپ Ⅱ ئەسىردىكى كۇشان خاندانىلقىنىڭ خانى كانىشكا دەۋرىگىچە بولغان ئارىلىقتا بۇددا دۇنياۋى دىنغا ئايلانغان. بۇددىزمنىڭ جۇڭگوغا تارقىلىشىنى ئادەتتە غەربىي خەن سۇلالىسىنىڭ پادىشاھى خەن يۇەندېنىڭ بىرىنچى يىلى (مىلادىدىن 2 يىل ئىلگىرى) دەپ قارالماقتا. <ۋېينامە. ساكيامونىنىڭ تەرجىمىھالى> دە قەيت قىلىنىشىچە، ئەينى زاماندىكى ئۇلۇغ توخرىيلار (كۇشان) پادىشاھىنىڭ ئەلچىسى ئېسون جۇڭگوغا كېلىپ بۇددا نومىنى ئاغزاكى سۆزلەپ بەرگەن؛ يەنە شەرقىي خەن سۇلالىسىنىڭ پادىشاھى خەن مىڭدىنىڭ يۇڭپىڭ يىللىرى (Ⅰ ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرى) تارقالغان دېگەننى تەشەببۇس قىلغۇچىلارمۇ بار. شەرقىي خەن سۇلالىسىدىن ئېتىبارەن، ئۇلۇغ توخرىيلار، ئارساك، ھىندىستان ۋە سوغدىيانا قاتارلىق ئەللەرنىڭ نۇرغۇن راھبىلىرى جۇڭگوغا كېلىپ دىن تارقاتقان. ئىستېتىكا fó jiào بۇددا دىنى، بۇددىزمDمائارىپ fó jiào بۇددا دىنىDتارىخ fó jiào بۇددىزم، بۇددا دىنىDئۇنىۋېرسال fó jiào بۇددا دىنى، بۇددىزم