دالېمبېرت

达兰贝尔 dá lán bèi ěr (1717 - 1783) فرانسىيىلىك ماتېماتىك، تەبىئىي پەن ئالىمى، پەيلاسوپ. بىر ئاقسۆڭەكنىڭ نىكاھسىز تۇغۇلغان بالىسى، تاشلىۋېتىلگەندىن كېيىن ئىشچى ئائىلىسىدە چوڭ بولغان. ئۆزلۈكىدىن ئىلاھىيەت، تىبابەت، قانۇن ۋە ماتېماتىكا ئۆگەنگەن. 1741 - يىلى تەبىئىي پەن ئاكادېمىيىسىگە كىرگەن، 1754 - يىلى فرانسىيە پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ ئاكادېمىكلىكىگە سايلانغان، 1772-يىلى مەزكۇر ئاكادېمىيىنىڭ كاتىپى بولغان. 1751 - يىلى دىدېروغا ياردەملىشىپ ئ(ئېنسكلوپېدىيە< نى تەھرىرلىگەن ۋە بۇ كىتابنىڭ سۆز بېشىنى يازغان ھەمدە ماتېماتىكا ۋە تەبىئىي پەن ماددىلىرىنى يېزىشقا مەسئۇل بولغان، فرانسىيە مەرىپەتىچلىكىنىڭ ۋەكىللىرىدىن بىرى. چېركاۋ ۋە ھۆكۈمەت دائىرىلىرىنىڭ بېسىمىدىن قورقۇپ، 1758 - يىلى تەھرىر بۆلۈمىدىن چېكىنىپ چىققان. ئۇنڭ ئەسەرلىرى پەلسەپە، مۇزىكا )>مۇزىكا قائىدىلىرى< 1752(، مېخانىكا )دالېمبېرت مېخانىكىسى قائىدىلىرى، يەنى مەلۇم جىسىمغا تەسىر كۆرسەتكەن سىرتقى كۈچنىڭ يىغىندىسى شۇ جىسىمنىڭ ئەكس تەسىر كۈچىگە تەڭ بولىدۇ(، ماتېماتىكا )دالېمبېرت دىففېرېنسىئال تەڭلىمىسى: y=x f(y 1)+g(y 1) دالېمبېرت ئالگېبرالىق تېئورېمىسى: ھەر بىر كۆپ ئەزالىق تەڭلىمىدە كەم دېگەندە بىر يىلتىز بولىدۇ(، ئاسترونومىيە )سەييارىلەرنىڭ ئېغىش ۋە ئايرىلىش نۇقتىلىرىنىڭ يىل پەرقى( قاتارلىقلارغا چېتىلىدۇ.