ئۆچمەك

مەنىداش سۆزلۈكلەر بىر نەرسىنىڭ كۈننىڭ ۋە باشقىلارنىڭ تەسىرى بىلەن ئۆڭى - رەڭگىنى سۇسايتماق، يوقاتماق. بوز ئاتنىڭ رەڭگى ئۆڭمەس، ئالتۇننىڭ رەڭگى ئۆچمەس. ئۆڭى ئۆچمەس ئادەم يوق.

ئۆچمەك، تۈگىمەك ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر پىئېل يېنىشتىن، يالقۇنجاشتىن، كۆيۈشتىن توختىماق. چىراغ ئۆچمەك. ئوت ئۆچمەك. يوقالماق، غايىب بولماق، يوق بولماق. ئاۋاز ئۆچمەك. شۇ زامان ئۇنىڭ چىرايىدىكى كۈلۈمسىرەش ئۆچتى. كۆچمە. ئۇنتۇلماق، ئۇنتۇلۇپ كەتمەك؛ ئەستىن، كۆڭۈلدىن كۆتۈرۈلمەك؛ يوقىماق. يۇرت قوغدىساڭ ئۆسەرسەن، قوغدىمىساڭ ئۆچەرسەن (ماقال). يىللانىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۇنىڭ <خالۋاپ> دېگەن بىر چىرايلىق يارىشىملىق نامىمۇ ئۆچتى. بىرەر نەرسە يۈزىگە چىقىرىلغان بەلگە، خەت قاتارلىقلار چىقىپ كەتمەك، يوقاپ كەتمەك. خەت ئۆچمەك. ئىزى ئۆچمەك. كۆچمە. خىرەلەشمەك، ئۆڭمەك، ئۆزگەرمەك، باشقىچە ھالەتكە كىرمەك. ئايىمگۈلنىڭ رەڭگى ئۆچتى. بېشىدا باشقىچە پىكىرلەر پەيدا بولۇپ، ئەندىشىگە چۈشتى. سەپتىن ياكى تىزىملىكتىن، ھېسابتىن چىقماق. رويخەتتىن ئۆچمەك.

ئۆچمەك[سۆز تۈركۈمى:] پېئىل.[يەشمىسى:] ① يېنىشتىن، يالقۇنجاشتىن، كۆيۈشتىن توختىماق:[مىسال:] چىراغ ئۆچمەك. ئوت ئۆچمەك.[يەشمىسى:] ② يوقالماق، غايىب بولماق، يوق بولماق:[مىسال:] ئاۋاز ئۆچمەك. ＊ شۇ زامان ئۇنىڭ چىرايىدىكى كۈلۈمسىرەش ئۆچتى.[يەشمىسى:] ③ [كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] ئۇنتۇلماق، ئۇنتۇلۇپ كەتمەك؛ ئەستىن، كۆڭۈلدىن كۆتۈرۈلمەك؛ يوقىماق:[مىسال:] يۇرت قوغدىساڭ ئۆسەرسەن، قوغدىمىساڭ ئۆچەرسەن (ماقال). ＊ يىللارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۇنىڭ «خالۋاپ» دېگەن بىر چىرايلىق يارىشىملىق نامىمۇ ئۆچتى.[يەشمىسى:] ④ بىرەر نەرسە يۈزىگە چىقىرىلغان بەلگە، خەت قاتارلىقلار چىقىپ كەتمەك، يوقاپ كەتمەك:[مىسال:] خەت ئۆچمەك. ئىزى ئۆچمەك.[يەشمىسى:] ⑤ [كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] خىرەلەشمەك، ئۆڭمەك، ئۆزگەرمەك، باشقىچە ھالەتكە كىرمەك:[مىسال:] ئايىمگۈلنىڭ رەڭگى ئۆچتى. بېشىدا باشقىچە پىكىرلەر پەيدا بولۇپ، ئەندىشىگە چۈشتى.[يەشمىسى:] ⑥ سەپتىن ياكى تىزىملىكتىن، ھېسابتىن چىقماق:[مىسال:] رويخەتتىن ئۆچمەك.