易卜生

ئىستېتىكا yì bo shēng ئېبسېن دۇنيا تارىخى ئىبسېن (1) ھېنرىك يۇھان ئىبسېن (1828 - 1906) نورۋىگىيىلىك دراماتورگ. ئىجتىمائىي مەسىلىلەر تىياتىرىنىڭ ۋەكىللىك يازغۇچىسى. نورۋېگىيىنىڭ شەرقىي جەنۇبىدىكى شىئېن شەھەرىدىكى ۋەيران بولغان سودىگەر ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. دورا دۇكىنىدا شاگىرت بولۇپ ئىشلىگەن. ياش ۋاقتىدا ياۋرۇپا بۇرژۇئا دېموكراتىك ئىنقىلابنىڭ تەسىرىگە ئۇچراپ، نورۋېگىيە مىللىي مۇستەقىللىك ھەرىكىتىگە قاتناشقان. 1848 - يىلى يېزىقچىلىقنى باشلىغان. 1851 - يىلى بېرگىن دۆلەت تىياتىرخانىسىنىڭ رېژىسسورى بولغان. 1857 - يىلىدىن باشلاپ كرىستىئانىيە (ھازىرقى ئوسلو) دىكى نورۋېگىيە تىياتىرخانىسىدا بەدىئىي يېتەكچى ۋە ئەدەبىيات مەسلىھەتچىسى بولغان. 1864 - 1891 - يىللىرى ئىتالىيە ۋە گېرمانىيىدە مۇھاجىر بولۇپ تۇرغان. دەسلەپكى سەھنە ئەسەرلىرىنىڭ كۆپىنچىسى نورۋېگىيىنىڭ ئوتتۇرا ئەسىر تارىخىنى ماتېرىيال قىلغان بولۇپ، ۋەتەنپەرۋەر ئىدىيىنى ئىپادىلىگەن، رومانتىزملىق تۈسكە ئىگە. مەسىلەن: <تەخت تەمەخورى>، <ئېستردىكى ئېنگې خانىم> قاتارلىقلار. ئۇ يەنە شېئىرىي تىياتىر <برانت>، <پېرگېنت> قاتارلىقلارنى ئېلان قىلغان، بۇنىڭ ئىچىدە <ياشلار ئىتتىپاقى> رېئالىزملىق شەكلىدە ھازىرقى زامان ۋەقەلىكىنى يازغان تۇنجى ئەسىرى ھېسابلىنىدۇ. 1877 - يىلىدىن كېيىن <جەمئىيەتنىڭ تۈۋرۈكى>، <قورچاقلار ئائىلىسى>، <ئالۋاستىلار>، <خەلق دۈشمىنى> قاتارلىق ئىجتىمائىي مەسىلىلەر تىياتىرىنى ئارقا - ئارقىدىن ئېلان قىلىپ، ئەخلاق، دىن، قانۇن، مائارىپ ۋە ئاياللارنىڭ ئورنى قاتارلىق ئىجتىمائىي مەسىلىلەرنى ئوتتۇرغا قويۇپ، كاپىتالىزم جەمئىيىتىدىكى دېموكراتىيە، ئەركىنلىكنىڭ ساختىلىقى ۋە بۇرژۇئازىيەنىڭ مەنپەئەتپەرەسلىكىنى، مىشچانلىقنى پاش قىلى، ئەخلاقنى ياخشىلاش ۋە شەخسىيەتچىلىكتىن <يۈز ئۆرۈش روھى> قاتارلىق ئەسەرلىرىدە پېرسوناژلارنىڭ روھىي ھالىتىنى سۈرەتلەشكە ۋە مەنىۋى ھاياتىنى ئانالىز قىلىشقا ئۆتكەن بولۇپ، ئۈمىدسىزلىك كەيپىياتىنى ۋە سىمۋولىزملىق تۈسكە ئىگە. ئۇنىڭ ئەسەرلىرى يېقىنقى زامان تىياتىرىنىڭ تەرەققىياتىدا كەڭ تەسىرگە ئىگە. (2) سىگۇرد ئىبسېن (1859 - 1930) نورۋېگىيە دۆلەت ئىشلىرى ۋەزىرى (1903 - 1905)، يازغۇچى. ھېنرىك يوھان ئىبسېننىڭ ئوغلى. 1882 - يىلى رىمدا قانۇن دوكتۇرلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. 1889 - يىلى ئىچكى ئىشلار مىنىستىرلىكى تاشقى مۇناسىۋەت مەھكىمىسىنىڭ باشلىقى بولغان. 1892 - 1895 - يىللىرى <يېڭى ژورنال> نىڭ مۇھەررىرى بولغان. 1903 - يىلى دۆلەت ئىشلىرى ۋەزىرى بولغان. ۋەزىپىسىدىن بوشانغاندىن كېيىن سىياسىي ساھەدىن قول ئۈزگەن. <قوڭغۇراق چالغۇچى>، <روبېرت فېنەنكى>، <خاتىرىدىكى مۇقەددەس ئوردا> قاتارلىق سەھنە ئەسەرلىرى ۋە سىياسىي ئوبزور ئەسەرلىرى بار.