味蕾

پسىخولوگىيە تەم تۈگمىسى بۇ تىل ئۈستى، يۇتقۇنچاق كەينى، تاڭلاي ۋە كىكىردەك قاپقىقىغا جايلاشقان تەم رىتسىپتورىدىن ئىبارەت. ئادەم تىلىنىڭ ئۈستىدە 500 مىڭچە سايۋا ئۈزۈمسىمان تەم ھۈجەيرىلىرى بولىدۇ. 40 -60 غىچە بولغان تەم ھۈجەيرىسىدىن بىر تەم تۈگمىسى شەكىللىنىدۇ. ھەر بىر تەم تۈگمىسى تەم ھۈجەيرىلىرى بىلەن ئۇنىڭ سىرتىدىكى تايانچ ھۈجەيرىلەردىن تەشكىللىنىدۇ. تەم تۈگمىلىرى تەم تۆشۈكچىلىرى ئارقىلىق تىل يۈزى بىلەن تۇتۇشىدۇ. تەم تۆشۈكچىلىرى ئىنچىكە بويۇنلۇق بوتولكىسىمان بولىدۇ. تەم ھۈجەيرىسىنىڭ چوققىسىدىكى تەم تۆشۈكچىسىدە بارماقسىمان تۈكچىلەر بولىدۇ. مانا بۇ تەم قوبۇللىغۇچ تەنچىدىن ئىبارەت. ھەر بىر تەم تۈگمىسى شىللىق پەردىنىڭ ئېپتېلىي توقۇلمىسىغا تارالغان بولۇپ، ئۇلاردىن تىل يۈزىدىكى بۈدۈرلەر ھاسىل بولغان. تەم غىدىقلىغۇچلىرى ئېرىگەندىلا، ئاندىن تەم تۆشۈكچىسى ئارقىلىق شۆلگەي بىلەن ئېقىپ كىرىپ، تەم ھۈجەيرىسىنىڭ ئاستىنقى قىسمىدىكى نېرۋا ئۇچلىرىغا تېگىپ تەم سەزگۈسىنى قوزغايدۇ. يېمەكلىك بەك قۇرغاق بولسا، ياكى كېسەللىك سەۋەبىدىن تىل ئۈستىدە تۈرلۈك تەنچىلەر پەيدا بولسا، تاماق تەمى ئېغىزغا تېتىماي قالىدۇ. ئاداشقان نېرۋا شاخلىرىنىڭ كىكىردەك ئۈستىدىكى نېرۋىلار يۇتقۇنچاق، كىكىردەك، كىكىردەك قاپقىقى ۋە تىل كەينىنىڭ بىر قىسمىدىكى تەم تۈگمىلىرىنى ئىدارە قىلىدۇ. تىل، يۇتقۇنچاق نېرۋىسى تىل كەينىنىڭ ئۈچتىن بىر قىسمىنى ئىدارە قىلىدۇ. تىل ئاستى نېرۋىسى ۋە يۈز نېرۋىسىنىڭ تارمىقى بولغان ناغرا تاناپ نېرۋىسى تىل ئالدى تەرەپتە ئۈچتىن ئىككى قىسىمنى ئىدارە قىلىدۇ. ئەگەر تەم تۈگمىسى بىلەن مەلۇم نېرۋا باغلىنىىشى ئۈزۈلۈپ قالسا، مەلۇم جايدىكى تەم تۈگمىلىرى قورۇلۇپ كېيىن تامامەن يوقايدۇ. بىئولوگىيە تەم سەزگۈچىسى <تەم غۇنچىسى> دەپمۇ ئاتىلىدۇ. تەم تۇيغۇسى رېتسېپتورلىرى. ئۇ تۇخۇم شەكلىدىكى كىچىك تەنىچىلەر بولۇپ، گۈل غۇنچىسىغا ئوخشايدۇ. ئىچىدە تەم سەزگۈچى ھۈجەيرىلەر (ئۇنىڭ ئۇچىدا مىكروتىۋىتلىرى بولىدۇ) تىرەك ھۈجەيرىلىرى ۋە ئاساس ھۈجەيرىلەر بولىدۇ. ھەممىسى شىللىق پەردە ئېپتېلىيىسىگە چۆكۈپ تۇرىدۇ. تۆپىسىدە تەم تۆشۈكى بولۇپ، شىللىق پەردىنىڭ سىرتقى يۈزىگە ئېغىز ئاچقان، ئاساسەن تىلغا تارقالغان، يۇمشاق تاڭلاي، يۇتقۇنچاق ئارقا دىۋارى ھەم كېكىرتەك قاپقىقى ئېپىتېلىيىسىگىمۇ ئاز مىقداردا تارقالغان. دائىرىلىك شورىغۇچتا ئەڭ كۆپ بولىدۇ. شۆلگەيدە ئېرىگەن ماددا مولېكۇلىلىرى تەم سەزگۈچى ھۈجەيرىلىرىنىڭ مىكروتىۋىتلىرىدىكى ئالاھىدە سەزگۈ قوبۇللىغۇچى ماددىلار بىلەن تەسىر كۆرسىتىشكەندە تەم سەزگۈچى ھۈجەيرىلەر غىدىقلىنىش (قوزغىلىش) ھاسىل قىلىپ، نېرۋىلار ئارقىلىق مېڭىدىكى تەم سېزىمى مەركىزىگە يەتكۈزۈلىدۇ ۋە تەم سەزگۈسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. تەم غۇنچىسى ئوخشىمىغان خۇسۇسىيەتتىكى خىمىيىۋى ماددىلارنىڭ غىدىقلىشى (تەسىرى) گە ئۇچراپ چۈچۈمەل، تۇزلۇق، ئاچچىق، تاتلىقتىن ئىبارەت تۆت خىل ئاساسىي تەم سەزگۈسىنى ھاسىل قىلالايدۇ. ئادەم ئاناتومىيىسى wèi lěi تەم سېزىمىنى قوبۇل قىلغۇچى ئەزاDتېببىي wèi lěi تەم سەزگۈ شورىغۇچلىرىDئۇنىۋېرسال wèi lěi تەم سەزگۈسى