رۇسسو

دۇنيا تارىخى 卢梭 lú suō (1712 - 1778) فرانسىيىلىك پەيلاسوپ، يازغۇچى، پېداگوگىكا، مەرىپەتپەرۋەر مۇتەپەككۇر. جەنۋەدە سائەتچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. شاگىرت ئىشچى، چاكار، ئائىلە ئوقۇتقۇچىسى، كاتىپ، نوتا كۆچۈرگۈچى بولغان. شۇ چاغدىكى ئاتاقلىق پەيلاسوپلار بىلەن قويۇق مۇناسىۋەتتە بولغان. ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى يىللىرى مەمۇرىي دائىرىلەرنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغانلىقتىن، چەت ئەللەردە كۆپ يىللار مۇساپىرچىلىقتا ياشىغان. كېيىن پارىژدا ۋاپات بولغان. پەلسەپە جەھەتتە تەبىئەت ئىلاھچىلىقى كۆز قارىشىدا بولۇپ، خۇدانىڭ بارلىقىغا ئىشەنگەن، روھنى ماددىسىز نەرسە ۋە ئۇ يوقالمايدۇ، دەپ قارىغان. ئىجتىمائىي - سىياسىي كۆز قارشى ئۇنىڭ ئىدىيىسىنىڭ مەركىزىي قىسمى بولۇپ، ئۇ تەبىئىي ھالەتتە خۇسۇسىي مۈلۈكچىلىك بولمايدۇ، شۇنىڭدەك دۆلەت ھوقۇقىمۇ بولمايدۇ. ئىشلەپچىقىرىش قوراللىرىنىڭ ياخشىلىنىشىغا ئەگىشىپ، خۇسۇسىي مۈلۈكچىلىك ۋە دۆلەت كېلىپ چىققان؛ دۆلەت - بايلار بىلەن كۈچلۈكلەرنى ھىيلە - مىكىرىسىنىڭ مەھسۇلى. بۇنىڭ نەتىجىسىدە باي - نامراتلىققا بۆلۈنۈشتىن ئىبارەت قارشىلىق كېلىپ چىققان دەپ ھېسابلىغان. ئىجتىمائىي توختامنى ئاساس قىلغان دېموكراتىك تۈزۈمدىكى دۆلەت قۇرۇشنى، ئىگىلىك ھوقۇقنىڭ تۇغۇلۇشىدىنلا ئەركىن - باراۋەر بولغان پۈتكۈل خەلققە مەنسۇپ بولۇشى لازىملىىنى، ھۆكۈمرانلار ئەگەر ئىجتىمائىي توختامغا بۇزغۇنچىلىق قىلىدىكەن، خەلقنىڭ ئۇلاrنى ئاغدۇرۇۋېتىش ھوقۇقى بولۇشى لازىملىقىنى تەشەببۇس قىلغان. دېموكراتىك جۇمھۇرىيەتتە نامراتلىق بىلەن بايلىق ئوتتۇىسىدىكى پەرق قايتا مەۋجۇت بولمايدۇ، لېكىن كىچىك خۇسۇسىي مۈلۈكچىلىك ساقلىنىپ قالىدۇ، ھەمدە ئادەم پەقەت ئاساسىي ئىھتىياجىنى قامدىيالايدىغان مال - مۈلۈككە ئىگە بولىدۇ، دەپ قارىغان، ئۇنىڭ سىياسىي ئىدىيىسى ⅩⅤⅢ ئەسىرنىڭ ئاخىرىدىكى فرانسىيە چوڭ ئىنقىلابىغا نىسبەتەن زور تەسىر كۆرسەتكەن. مائارىپ كۆز قارىشى جەھەتتە، ئۇ تەربىئىي تەربىيىنى تەكىتلەپ، ئۆسمۈلرەنىڭ تۇغما قابىلىيىتىنى ئەركىن تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ۋە مەدەنىيەتلىك جەمئىيەتنىڭ چىرىك تەسىرىدىن ساقلىنىشنى تەشەببۇس قىلغان. ئەدەبىيات ساھەسىدە، ھەم رېئالىزم ئىجادىيەت ئۇسۇلىنى راۋاجلاندۇرغان، ھەم رېئالىزم ئىجادىيەت ئۇسۇلىنى راۋاجلاندۇرغان، ھەم رومانتىزم لىرىكىلىق ئەدەبىياتىنىڭ ئۇستازى بولغان. ئاساسلىق ئەسەرلىرىدىن: <ئىلىم ۋە سەنئەت توغرىسىدا>، <ئىنسانلار ئارىسىدىكى تەڭسىزلىكنىڭ مەنبەسى ۋە ئاساسى>، <يېڭى ئېيلوئىز>، <ئېمىل>، <ئىجتىمائىي توختام توغرىسىدا>، <پۇشايمان> قاتارلىقلار بار. دۇنيا يەر - جاي ناملىرى 鲁索〈瑞士〉 lǔ suǒ 〈ruì shì 〉