قاپچۇق

بىئولوگىيە ئاساسلىق مۇلليۇسكلارنىڭ <قۇلۇلە قېپى> نى كۆرسىتىدۇ. ھايۋان تېنى سىرتىدىكى، ھۈجەيرىلەرنىڭ ئاجرىتىشى بىلەن شەكىللەنگەن، قاتتىق قوغدىغۇچى ماددا. مولليۇسكىلارنىڭ زور كۆپچىلىكىدە بىر (مەسىلەن، قورساق پۇتلۇقلار سىنىپى). ئىككى (مەسىلەن، كلاپان ژابرالىقلر سىنىپى) ياكى بىر قانچە (مەسىلەن، قوش نېرۋىلىقلار سىنىپى) <قۇلۇلە قاپچۇقى> بولۇپ، پلاستىنكا (تەخسە) سىمان، سپىرالسىمان، نەيچىسىمان قاتارلىق شەكىللەردە بولىدۇ. سىرتقى غىلاپ پەردىنىڭ ئاجرىتىشى بىلەن شەكىللەنگەن، ئاساسىي تەركىبى كالتسىي كاربونات (95 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدۇ) ئاز مىقداردىكى خىتىن ماددىسىدىن ئىبارەت. ئادەتتە ئۈچ قەۋەتكە بۆلۈنىدۇ؛ سىرتى مۈڭگۈز ماددىلىق قەۋەت، قاپچۇق تېرىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، سىرتقى غىلاپ پەردە گىرۋىكىدىن ئاجرىتىلغان خىتىن ماددىسىدىن تەركىب تاپقان، ناھايىتى نېپىز، رەڭگى خىلمۇ خىل، كىسلاتالارنىڭ چىرىتىشىدىن ساقلاپ ئۆزىنىڭ ئاستىدىكى قەۋەتلەرنى ئاسرايدۇ؛ ئوتتۇرىسى پرىزما قەۋىتى ناھايىتى قېلىن، كالتسىتتىن تەركىب تاپقان. بۇمۇ سىرتقى غىلاپ پەردە گىرۋەكلىرىدىن ئاجرىتىلغان بولۇپ، سىرتقى غىلاپنىڭ ئۆسۈشىگە ئەگىشىپ يوغىنايدۇ. لېكىن داۋاملىق قېلىنلىمايدۇ؛ ئىچى مەرۋايىت قەۋىتى بولۇپ، يوپۇرماقسىمان ئاراگونىتتىن تەركىب تاپقان، پۈتۈن سىرتقى غىلاپنىڭ سىرتقى يۈزىدىن ئاجرالغان. نۇر سۇندۇرۇش - نۇر قايتۇرۇش خۇسۇسىيىتى بولۇپ، چىرايلىق تۈسلەرنى ئىپادىلەيدۇ، قاپچۇق بىلەن سىرتقى غىلاپ پەردىسى ئارىلىقىغا چۈشۈپ قالغان سىرتقى جىسىملارنى قاپلاپ مەرۋايىت ھاسىل قىلالايدۇ، قاسىراقلىقلار سىنىپىدىكى بەزى ھايۋانلارنىڭ <قاسىرىقى> نىمۇ <قاپچۇق> دەپ ئاتايدىغانلار بار. لېكىن ئۇنىڭ تۈزۈلۈشى يۇقىرىدىكىگە (قاپچۇق) پۈتۈنلەي ئوخشىمايدۇ. <قاسىراق> قا قارالسۇن. قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكلىرى خالتا ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئىسىم تېرە، رەخت ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش نەرسىلەردىن ئىچىگە بىرەر نەرسە سېلىپ ساقلاش ئۈچۈن مەخسۇس تىكىلگەن خالتا. ئۇ قەددىنى رۇسلاپ، ئورۇندۇقنىڭ يۆلەنچۈكىگە تايىنىپ يانچۇقىدىن تاماكا قاپچۇقىنى ئالدى. <بىئول> بەزى يۇمشاق تەنلىك ھايۋانلارنىڭ بەدىنىنى مۇھاپىزەت قىلىپ تۇرىدىغان سىرتقى قېپى، قاسرىقى.