نېفىت ئېكسپورت قىلغۇچى دۆلەتلەر تەشكىلاتى

دۇنيا تارىخى 石油输出国组织 shí yóu shū chū guó zǔ zhī ئاسىيا، ئافرىقا، لاتىن ئامېرىكىسىدىكى نېفىت ئىشلەپ چىقارغۇچى دۆلەتلەرنىڭ خەلقئارا نېفىت مونوپول كاپىتالىنىڭ كونترول قىلىش ىۋە ئېكسپىلاتاتسىيە قىلىشىغا قارشى تۇرۇپ، مىللىي ھوقۇقىنى قوغداش ئۈچۈن قۇرغان خەلقئارالىق تەشكىلات. 1960-يىلى 9-ئايدا، ئىراق ھۆكۈمىتى سەئۇدى ئەرەبىستانى، ئىران، كۇۋەيت ۋە ۋېنسۇئېلادىن ئىبارەت تۆت دۆلەت ۋەكىلىنى تەكلىپ قىلىپ، باغدادتا نېفىت ئىشلەپ چىقارغۇچى دۆلەتلەر يىغىنى ئاچقاندا، غەرب نېفىت شىركىتىنىڭ نېفىت باھاسىنى يەنە بىر قېتىم تۆۋەنلىتىشىگە تاقابىل تۇرۇش يۈزىسىدىن قۇرۇش قارار قىلىنغان. كېيىن، قاتار، ئالجىرىيە، ئېكۋادور، گابون، ھىندونېزىيە، لېۋىيە، نېگىرىيە، ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى، تۇنىس ئارقا - ئارقىدىن قاتناشقان. جەمئىي 14 دۆلەت. بۇ دۆلەتلەرنىڭ نېفىت ئېچىش، نېفىت ئايرىش ۋە نېفىت تىجارىتى ئۇزۇن مۇددەتكىچە چەت ئەل مونوپول كاپىتالى تەرىپىدىن كونترول قىلىنغان. مەزكۇر تەشكىلات ئەزا دۆلەتلەرنىڭ نېفىت سىياسىتىنى ماسلاشتۇرۇپ، كوللېكتىپ ھەرىكەت قىلىپ، ئۆزلىرىنىڭ نېفىتچىلىك مەنپەئىتىنى قوغداشنى مەقسەت قىلىپ، ئۆزلىرىنىڭ نېفىتچىلىك مەنپەئىتىنى قوغداشنى مەقسەت قىلغان. بۇ تەشكىلات قۇرۇلغاندىن بۇيان، خەلقئارا نېفىت مونوپول كاپىتالى بىلەن ئۈزلۈكسىز كۈرەش قىلغان. 70- يىللاردىن باشلاپ، نېفىت دارامىتىنىڭ ئامېرىكا دوللىرى قىممىتىنىڭ چۈشۈپ كېتىش تەسىرىگە ئۇچرىماسلىقنى قوغداش ئۈچۈن، غەرب نېفىت شىركىتىنى كۆپ قېتىم نېفىت باھاسىنى ۋە نېفىت باج نىسبىتىنى ئۆستۈرۈشكە ماقۇل بولۇشقا مەجبۇرلىغان. 1973-يىلى 10-ئايدىكى ئوتتۇرا شەرق ئۇرۇشىدا، بۇ تەشكىلاتقا ئەزا دۆلەتلەر نېفىت يۆتكەشنى چەكلەش، مەھسۇلاتنى كېڭەيتىش، باھانى ئۆستۈرۈش، دۆلەت ئىختىيارىغا ئۆتكۈزۈۋېلىش ۋە غەرب نېفىت شىركىتىدىكى ھەسسىدارلىق ھوقۇقىنى كۈچەيتىش قاتارلىق تەدبىرلەرنى قوللىنىپ ئىسرائىلىيە ھەمدە ئۇنىڭ قوللىغۇچىلىرىغا قارشى تۇرغان. نېفىت ئېكسپورت قىلغۇچى دۆلەتلەر تەشكىلاتى يىغىنى ئەڭ ئالىي ھوقۇقلۇق ئاپپارات بولۇپ، ئىجرائىيە كېڭىشى بولسا ئەمەلىي ئىجرائىيە ئاپپارات بولغان. يەنى باش ۋەكىللەر مەسلىھەت يىغىنى، ئىقتىسادىي كومىتېت ۋە كاتىبات باشقارمىسى ۋېنادا