موئورلار

دۇنيادىكى مىللەتلەر 摩耳人 mó ěr rén موئورلار غەربىي ئافرىقا مىللەتلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، <مورلار> دەپمۇ ئاتىلىدۇ. موئورلار ئەسلىدە ئىسپانلار ۋە پورتۇگاللارنىڭ شىمالىي ئافرىقىدىكى مۇسۇلمانلارنى كەمسىتىپ ئاتىشى بولۇپ، ئادەتتە ئافرىقىنىڭ غەربىي شىمالىدا ياشىغۇچى ئەرەبلەشكەن بەربەرلەرنىڭ ئەۋلادلىرىنى كۆرسىتىدۇ. موئۇرلار ئاساسەن ماۋرىتانىيىدە توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان بولۇپ، <ماۋرىتانلار> دەپمۇ ئاتىلىدۇ. نوپۇسى 1 مىليون 140 مىڭ بولۇپ، مەملىكەت نوپۇسىنىڭ 60 پىرسەنتىنى تەشكىل قىلىدۇ. بىر قىسمى غەربىي سەھرا (150 مىڭ)، مەراكەش، مالى (100 مىڭ)، نىگېر(100 مىڭ)، سېنېگال (50 مىڭ) ۋە گامبىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە تارقاق ئولتۇراقلاشقان. نوپۇسى تەخمىنەن 3 مىليون 660 مىڭ. موئورلار سۇدان نېگىر تەركىبى ئارىلاشقان ياۋروپا ئىرقىنىڭ ئوتتۇرا دېڭىز تىپىغا كىرىدۇ؛ ھام - سام تىللىرى سىستېمسى سام تىللىرى تارمىقىغا تەۋە ئەرەب تىلىنىڭ ھەسەن دىئالېكتىنى قوللىنىدۇ، يۇقىرى تەبىقىدىكىلەر فىرانسۇز تىلىنى قوللىنىدۇ. موئورلار ئىسلام دىنىنىڭ سۈننى مەزھىپىگە ئېتىقاد قىلىدۇ. موئورلارنىڭ 80 پىرسەنتى چارۋىچىلىق، قوشۇمچە دېھقانچىلىق، بېلىقچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىدۇ. چارۋىچىلىق كالا، قوي ۋە تۆگە باقمىچىلىقىنى ئاساس قىلىدۇ. موئورلار ئاق موئور ۋە قارا موئور دەپ ئىككى تارماققا بۆلۈنىدۇ، ئەرەبلەر بىلەن بەربەرلەرنىڭ ئارىلاشما قېنىدىن بولغان ئەۋلادى ئاق موئور دېيىلىدۇ. ئەرەب ۋە بەربەرلەر بىلەن نېگىرلارنىڭ ئارىلاشما قېنىدىن بولغان ئەۋلادى قارا موئور دېيىلىدۇ. ئاق موئورلار 54 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدۇ، مارىتانىيە موئورلىرى ئاق موئورلار ھېسابلىنىدۇ. موئورلار بەربەرلەر، ئەرەبلەر ۋە نېگىرلارنىڭ ئارىلاشمىسىدىن بولغانلارنىڭ ئەۋلادى. موئورلار ئۆزلىرىنىڭ قەبىلىداشلىق تەشكىلاتىنى ساقلاپ قالغان بولۇپ، قەبىلىلىرى جەمەت، ئۇرۇق، قەبىلىلەر ئىتتىپاقىدىن ئىبارەت قاتمۇ - قات مۇئەسسىسەلەردىن تەركىب تاپقان. جەمىئىيەتتىكى ھۆكۈمران ئورۇندا تۇرۇۋاتقان ئاقسۆڭەكلەر گۇرۇھى، ھەربىيلەر بىلەن ئىسلام دىنى باشلىقى <مەرەبۇت> لەردىن تەركىب تاپقان. ھۆكۈمرانلىق قىلىنغۇچىلار قۇللار، باج - خىراج تاپشۇرغۇچىلار بولۇپ، ئىككى گۇرۇھ ئوتتۇرىسىدىكى چەك - چېگرا ئېنىق ئاجرىتىلغان. گۇرۇھ ئىچىدە نىكاھلىنىش يولغا قويۇلغان. موئورلاردا ئىجتىمائىي بىرلىك ئەرلەرنى ئاساس قىلغان ئائىلىلەر بولۇپ، كۆپرەك چاسا كەلگەن چېدىرلاردا ئولتۇرىدۇ. ياما، خورما ۋە سۈتتىن ياسالغان يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلىدۇ. ئاساسلىق قاتناش قورالى تۆگە بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. دۇنيا تارىخى 摩尔人 mó ěr rén (Ｍｏｏｒｓ لاتىنچە Ｍａｕｒｉ دىن كەلگەن). (1) قەدىمكى رىملىقلارنىڭ قەدىمكى ماۋرىتانىيە (ھازىرقى ئالجىرىيىنىڭ غەرغبىي دېڭىز بويىغا ۋە ماراكەش رايونىغا جايلاشقان) رايونىدىكى ئاھالىلەرنى ئاتىشى. (2) مىلادى Ⅷ ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئەرەبلەر شىمالىي ئافرىقىدىكى بەربەرلەر بىلەن بىللە ئىبىرىيە يېرىم ئارىلىنى بويسۇندۇرغاندىن كېيىن، شۇ يەردىكى ئاھالىلەرنىڭ ئەرەبلەر ۋە بەربەرلەرنى ئاتىشى. 1492-يىلى ئىسپانىيە يېرىم ئارالنى قايتۇرۇۋالغاندىن كېيىن ئۇنى خرىستىئان دىنىغا ئېتىقاد قىلىشقا مەجبۇر قىلىپ، ئۇنى مورىسكولار دەپ ئاتىغان. شۇنداقلا شىمالىي ئافرىقا (مىسىردىن باشقا) دىكى ئەرەب مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئاتىلىشى. (3) ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ جەنۇبىدىكى ئەرەبلەر بىلەن سەيلون (بۈگۈنكى سىرلانكا) زىڭگا رۇلارنىڭ توي قىلغاندىن كېيىنكى ئەۋلادلىرى.