مودەنگۈل

بىئولوگىيە 牡丹 mǔdān ئېيىق تاپانلىقلار ئائىلىسىگە كىرىدۇ، يوپۇرماق تاشلايدىغان چاتقال. شېخى كۆپ ھەم توم، يوپۇرمىقى ئىككى قايتىلانغان، ئۈچ قۇلاقلىق مۇرەككەپ يوپۇرماق بولۇپ نۆۋەتلىشىپ ئۆسىدۇ، كىچىك يوپۇرمىقى كەڭ تۇخۇمسىمان ياكى تۇخۇمسىمان ئۇزۇن ئىللىپس شەكلىدە، ئۈچكە يېرىلىدۇ، تولۇق گىرۋەكلىكى ئاز ئۇچرايدۇ. گۈلى يالغۇز ئۆسىدۇ، باش ئەتىيازدا ئېچىلىدۇ؛ گۈل كاسىسى بەش بولۇپ ئاخىرىغىچە ساقلىنىدۇ، گۈلتاجى چوڭ، يالاڭ تاجلىق ۋە قوش تاجلىققا بۆلۈنىدۇ؛ گۈلتاجى ئادەتتە 5 - 10 تال بولۇپ، توق قىزىل، ئاق، بىنەپشە قاتارلىق رەڭلەردە بولىدۇ. ئىنتايىن چىرايلىق؛ ئاتىلىقى كۆپ، ئانىلىق ياپراقچىسى ئۈستىدە قىسقا يۇمشاق تۈكچىلەر زىچ ئۆسىدۇ، ئانىلىق ياپراقچىسىنىڭ ئەتراپىنى گۈل تەخسىسى ئوراپ خالتىسىمان ھالەتكە كەلگەن بولىدۇ. ئەسلى ماكانى جۇڭگونىڭ غەربىي شىمال قىسمى بولۇپ، ھازىر ھەممە جايلاردا ئۆستۈرۈلىدۇ. مودەنگۈل داڭلىق مەنزىرە ئۆسۈملۈكى بولۇپ، ئۇنىڭ ئۆستۈرۈلىدىغان سورتى كۆپ، بولۇپمۇ گۈلىنىڭ رەڭگى چىرايلىق بولغاچقا، گۈزەللىكتە ھەممىدىن ئۈستۈن تۇرىدۇ، شۇڭلاشقىمۇ ئۇنىڭ <گۈللەر شاھى> دېگەن نامى بار. خېنەننىڭ لوياڭ بىلەن شەندۇڭنىڭ ساۋجۇ (خېزى ناھىيىسى) دېگەن يېرىدىن چىقىدىغان مودەنگۈلى ئەڭ داڭلىق. ئۇنىڭ يىلتىز قوۋزىقى دورىغا ئىشلىتىلىدۇ، ھۆل ئىسسىقنى قايتۇرۇش، قايغان قاننى تارقىتىش، قان تۈكۈرۈشنى توختىتىش، يۇقىرى قىزىتمىنى ھەيدەش رولىنى ئوينايدۇ، دائىم ھەيزنى راۋانلاشتۇرۇش ۋە بەدەننى كۈچەيتىش رولىنى ئۆتەيدۇ. گۈلتاجى ئىستېمال قىلىنىدۇ. ئۆسۈملۈك,باغۋەنچىلىك,دېھقانچىلىق,يېزا ئىگىلىك,ئورمانچىلىق 牡丹 mǔ dān ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرى ئاياللار ئىسىملىرى 毛丹古丽 máo dān gǔ lì ئۇنىۋېرسال (ئى) mǔ dān huā 牡丹花 شىنجاڭنىڭ ئۆسۈملۈكلىرى 牡丹 mǔ dān بۇ ئېيىقتاپانلىقلار ئائىلىسىدىكى يوپۇرماق تاشلايدىغان، سىيادانغا ئۇرۇقداش چاتقال بولۇپ، ئېگىزلىكى بىر - ئىككى مېتىر كېلىدۇ؛ يىلتىزى چوڭ، سارغۇچ جىگەر رەڭ، خۇشخۇي پۇرىقى بار؛ يوپۇرمىقى نۆۋەتلىشپ ئۆسىدۇ، ئىككى قايتىلانغان ئۈچ قۇلاقلىق مۇرەككەپ يوپۇرماق، كىچىك يوپۇرماقنىڭ شەكلى دۈگىلەك ياكى تېمىنە شەكلىدە؛ گۈلى چوڭ، يالغۇز بولۇپ، ئۇچىدا ئۆسىدۇ، گۈلى يىلىڭ ياكى قات بولۇپ ئېچىلىدۇ؛ رەڭگى قىزىل ياكى قىزغۇچ سۆسۈن ئاق بولىدۇ. غۇنچە شەكىللىك مېۋىسى بەش تالدىن توپلىشىپ ئۆسىدۇ، سىرتىنى تۈكچىلەر قاپلاپ تۇرىدۇ. دورىغا بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ 3 ~ 5 يىللىق گۈلىنىڭ يىلتىز پوستى ئىشلىتىلىدۇ. بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ كۈز ياكى ئەتىيازدا يىلتىزىنى كولىۋېلىپ، چاچما يىلتىزلىرىنى ئېلىۋېتىپ، يىلتىز پوستىنى سويۇۋېلىپ، ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ، توغراپ تەييارلىنىدۇ. دورىغا ھۆل ھالەتتىمۇ ئىشلىتىلىدۇ. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلىرىمىزنىڭ ھەر قايىسى جايلىرىدا تېرىپ ئۆستۈرىدۇ. ھۆل سوغۇق. ھارارەتنى پەسەيتىش، قاننى سوۋۇتۇش، توسالغۇلارنى ئېچىش، نېرۋىنى كۈچەيتىش، ئۇيقۇ كەلتۈرۈش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە. ئەھۋالغا قاراپ 6 ~ 12 گرام ئەتراپىدا ئىشلىتىلىدۇ. مودەن يىلتىزى پوستىدىن 15 گرام، خام ئەگرىسۇنادىن 16 گرام، چۇقىدىن 12 گرام، قىزىل چۇغلۇقتىن 10 گرام ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، ئىسسىقتىن بولغان قان قۇسۇش، بۇرۇن قاناش ۋە بەدەنگە سەپكۈن چىقىشقا مەنپەئەت قىلىدۇ. مودەن يىلتىزى پوستى، ئالقات يىلتىز پوستى ۋە كۆك ئەمەننىڭ ھەر بىرىدىن 12 گرامدىن ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، سىلدىن بولغان تۆۋەن قىزىتمىغا مەنپەئەت قىلىدۇ. مودەن يىلتىز پوستى، سۇسىز رەۋەن، تەكىيە كاۋا ئۇرۇقى ۋە شاپتۇل مېغىزىنىڭ ھەر بىرىدىن 12 گرامدىن ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ سەككىز گرام شور بىلەن ئايرىم - ئايرىم ئىچىپ بەرسە، سوقۇر ئۈچەي ياللۇغىنىڭ دەسلەپكى مەزگىلى ۋە قەۋزىيەتكە مەنپەئەت قىلىدۇ. مودەن يىلتىز پوستىدىن 15 گرام ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ ئۇدا ئون كۈن ئىچىپ بەرسە، سەزگۈرلۈكى ئېشىپ كېتىشتىن بولغان بۇرۇن ياللۇغىغا مەنپەئەت قىلىدۇ. مودەن يىلتىزى پوستى، كىرەش ۋە ئەمەن يوپۇرمىقىنىڭ ھەر بىرىدىن 12 گرامدىن ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، ھەيز كەلمەي قورساق ئاغرىشقا مەنپەئەت قىلىدۇ.