جاھان

مەنىداش سۆزلۈكلەر ئەتراپىمىزنى ئوراپ تۇرغان پۈتۈن مەۋجۇدات، يەر شارى ئۈستىدىكى ھەممە يەر. دۇنيا قاراش؛ ھايۋانات دۇنياسى؛ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى؛ دۇنيا تىلى؛ تەركىي دۇنيا؛ بىۋاپا دۇنيا. ئالەم كېمىسى؛ ئالەمنى مالەم قىلماق؛ ئالەم كەزمەك. بۇ ئالەم _ ئۇزۇن ئالەم. مەندە بار، سەندە بار، ئالەمدە يوق، ئۇ نېمە؟ (_ چېكىت). ئالما ساتقىلى چىقسام، قىزىلىنى تاللايدۇ، ئالەمدە كىشى يوقتەك، كۆڭلۈم سىزنى خالايدۇ. جاھان تۇتماق؛ جاھاندا بىر؛ جاھاندارچىلىق قىلماق؛ جاھان سورىماق؛ جاھانكەزدى؛ جاھانغا پاتماسلىق؛ جاھاننىڭ رەپتارىغا كىرىۋالماق؛ جاھان تەكشى ئەمەس؛ جاھاننىڭ كارى چاغلىق. يەر يۈزىدىن ئەقىل يوقىلىپ كەتسىمۇ ھېچكىم ئۆزىنى نادان دېمەيدۇ، نادان. يەريۈزىدىكى دەرەخ زاتىنى شامال ئىرغىتار. ھەممىدىن كۆڭۈل ئىتتىك بىردەمنىڭ ئىچىدە 18 مىڭ ئالەمنى ئايلىنىپ چىقالايدۇ. يەتتە ئىقلىمنى كېزىپ چىقتىم، كۆڭلۈمگە يارىغۇدەك مەھبۇب تاپالمىدىم، دېدى يىگىت. بۇنداق چىرايلىق قىز يەتتە ئىقلىمدا يوق. ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر پارىسچە ئى. يەر يۈزى ۋە يەر يۈزىدىكى بارلىقلار. دۇنيا، ئالەم: جان بولسا جاھان، ئاش بولسا قازان (ماقال). ئى. كۆچمە. جەمئىيەت، يۇرتنىڭ بەلگىلىك ۋەزىيىتى، ھالىتى؛ زامان، ۋەزىيەت. بۈگۈنكى جۇڭگودا جاھان ئۆكتەملەرنىڭ بولۇپ قالدى، ياخشى ئادەملەرگە كۈن يوق. سۈپ. كۆچمە. نۇرغۇن، كۆپ؛ چوڭ؛ ئۇلۇغ. - سېنىڭ بولغىنىڭ جاھان ئىش بولدى! - دېدى نۇرئاخون خالمۇراتقا قاراپ. ئى. گېئولوگىيىلىك يىلنامىلەرنى بۆلۈشتىكى ئەڭ چوڭ بىرلىك.

ئەرلەرگە خاس ئىسىم پارىسچە بۇ ئىسمىدا جاھان، زامان ئۇلۇغلانغان

جاھان[تىل تەۋەلىكى:]］پارىسچە［[يەشمىسى:] ① [سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم. [يەشمىسى:] يەر يۈزى ۋە يەر يۈزىدىكى بارلىقلار؛ دۇنيا، ئالەم:[مىسال:] جان بولسا جاھان، ئاش بولسا قازان (ماقال).[يەشمىسى:] ② [سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] جەمئىيەت، يۇرتنىڭ بەلگىلىك ۋەزىيىتى، ھالىتى؛ زامان، ۋەزىيەت:[مىسال:] بۈگۈنكى جۇڭگودا جاھان ئۆكتەملەرنىڭ بولۇپ قالدى، ياخشى ئادەملەرگە كۈن يوق.[يەشمىسى:] ③ [سۆز تۈركۈمى:] سۈپەت.[كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] نۇرغۇن، كۆپ؛ چوڭ؛ ئۇلۇغ:[مىسال:] سېنىڭ بولغىنىڭ جاھان ئىش بولدى دېدى نۇرئاخۇن خالمۇراتقا قاراپ.[يەشمىسى:] ④ [سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[يەشمىسى:] گېئولوگىيىلىك يىلنامىلەرنى بۆلۈشتىكى ئەڭ چوڭ بىرلىك.