哈瓦利吉派

تارىخ hā wǎ lì jí pài خاۋرىجلارDئۇنىۋېرسال hā wǎ lì jí pài خاۋارىجلار دىن hā wǎ lì jí pài 伊 ئىسلام دىنى خەۋارىج، خاۋارىج، خەۋارىجلار، خاۋارىجلار دۇنيا تارىخى خاۋارىجلار ئىسلام دىنىدىكى بىر مەزھەپ. مىلادى 657-يىلى سىفاىن سوقۇشىدا ئەلى بىلەن مۇئاۋىيەنىڭ مۇرەسسەگە كېلىشى بىر قىسىم ئەگەشكۈچىلەر (ئاساسلىقى ئىراقتىكى تامىم قەبىلىسىنىڭ ئەزالىرى) نىڭ نارازىلىقىنى قوزغىغان. ئۇلار <قۇرئان> قازى بولسۇن دېگەنگە قارشى چىقىپ، ئەلى مەزھىپىدىن چىقىپ كەتكەن، شۇڭا <خاۋارىجلار> (ئەرەبچىدەKhawarij ، چىقىپ كېتىش مەنىسىدە) دەپ ئاتىلىپ قالغان. مەزكۇر مەزھەپ ئىسلام دىنىدا ئىپتىدارئىي دېموكراتىك تۈزۈمنى يولغا قويۇشنى، خەلىپىنىڭ سايلام ئارقىلىق بارلىققا كېلىشىنى، بارلىق مۇسۇلمانلار، جۈملىدىن نېگىر قۇللارمۇ سايلانسا بولىدىغانلىقىنى، ئاددىي ئەسكەرلەر ئىچىدە يەر ۋە ئۇرۇش غەنىمەتلىرىنى تەڭ تەقسىم قىلىشنى، جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەرنى مۇسۇلمان دەپ ھېسابلىماسلىقنى، تەشەببۇس قىلغان. شۇڭا ئۇلار مىلتارىست دېموكراتلار دەپمۇ ئاتالغان. 658-يىلى نەھرەۋان (ھازىرقى ئىراق زېمىندا) دا بولغان جەڭدە ئەلى تەرىپىدىن مەغلۇپ قىلىنىپ، ئېغىر تالاپەتكە ئۇچرىغان. 661-يىلى خاۋارىجلارنىڭ مۇرىتلىرى ئەلىنى سۇيىقەست بىلەن ئۆلتۈرگەن، مۇئاۋىيەنى يارىدار قىلغان. ئۇمەييە سۇلالىسى مەزگىللىرى ئىراق ۋە ئەرەب يېرىم ئارىلىدا كۆپ قېتىم قوزغىلاڭ كۆتۈرگەن. لېكىن بۇ قوزغىلاڭلار خەلىپە تەرىپىدىن دەھشەتلىك باستۇرۇلغان، كېيىن ئىچكى نىزا تۈپەيلىدىن كۈچى ئاجىزلاپ بىر قانچە كىچىك مەزھەپكە بۆلۈنۈپ كەتكەن. بۇلار ئاساسلىقى ئەزارىكا ۋە ئىبادىيەلەردىن ئىبارەت.