ما يۈەننىڭ قار مەنزىرىسى دېگەن رەسىمى ۋە شيا گۇينىڭ قارىغايلىق يار ئاستىدىكى مۇڭدىشىش دېگەن رەسىمى

جۇڭگونىڭ مەشھۇر رەسىم ۋە رەسساملىرى سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى رەسساملاردىن ما يۈەن ۋە شيا گۇيلەر ئالدىنقى دەۋرلەردىكى رەسىم ئۇسلۇبلىرىغا ۋارىسلىق قىلىش ئاساسىدا، ئاجايىپ ئۆزگىچە كومپوزىتسىيىسى ۋە كۈچلۈك ئىخچام سىزىقلىرى بىلەن، سۇڭ سۇلالىسى تاغ - دەريا رەسساملىقىنىڭ يېڭى ۋەزىيىتىنى ياراتتى. ئۇلار ئىنتايىن ئاز كۆرۈنۈش سىزىش ئارقىلىق كىشىگە چەكسىز باغلانما تەسەۋۋۇر بېغىشلىدى. ما يۈەن ۋە شيا گۇيلەر ئۆز ئالدىغا ياراتقان بەدىئىي ئۆزگىچىلىك، جۇڭگونىڭ كېيىنكى دەۋرلەردىكى تاغ - دەريا رەسساملىقىغا ئىنتايىن زور تەسىر پەيدا قىلدى. ھەتتا ياپونىيە رەسساملىقىنىڭ تەرەققىياتىغىمۇ زور تەسىر پەيدا قىلدى. دۇنيا قەدىمكى زامان مەدەنىيىتىدىكى مەشھۇر شەخس بولۇپ تونۇلغان ياپونىيىلىك رەسسام شۆجۈ ما يۈەن ۋە شيا گۇيلەرنىڭ رەسىم ئۇسلۇبىنى ئۆگىنىپ ياپونىيىنىڭ بىر ئەۋلاد رەسىم پىرى بولغان. ما يۈەن (1140 - يىللاردىن ئىلگىرى -1225 - يىللاردىن كېيىن) ئادەم رەسىمى، تاغ - دەريا رەسىمى ۋە گۈل - قۇش رەسىملىرىنى سىزالايدۇ. تاغ - دەريا رەسىمى جەھەتتە قازانغان مۇۋەپپەقىيىتى ئەڭ يۇقىرى. ئۇنىڭ رەسىم سىزىش ئۇسۇلى ئىنتايىن ئەستايىدىل بولۇپ، «چاڭسۇن فۇپىفا» (ئۇزۇن رېتوشلاپ پالتىدا يارغاندەك سىزىش ئۇسۇلى)نى ئۇ بىرىنچى بولۇپ ياراتقان. كومپوزىتسىيىدە تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى كۆرۈنۈشنىڭ بىر قىسمىنى رەسىم يۈزىگە كىرگۈزۈش ئۇسۇلىدىن ئىلھام ئېلىپ، «يان بۇلۇڭ شەكلى»نى قوللىنىپ، ئىلگىرىكى تاغ - دەريا رەسىملىرىدىكى ئۈستىدە ئاسمان بولۇش، ئاستىدا يەر بولۇشتەك «پۈتۈن كۆرۈنۈش»لىك كومپوزىتسىيىنى بۇزۇپ تاشلىغان. ئۇنىڭ رەسىملىرىدىكى ئاسمانغا بوي تارتقان يارلارنىڭ چوققىسى كۆرۈنمەيدۇ. تىك چۈشكەن يارنىڭ تېگى بولمايدۇ، ياكى يېقىندىكى تاغلار ئاسمانغا تاقىشىدۇ. يىراقتىكى تاغلار پاكار بولىدۇ. ياكى سۆرۈن ئايدىڭ كېچىدىكى غېرىبانە قولۋاقتا تەنھا بوۋاي ئولتۇرىدۇ. ياكى بىر پارچە رەسىمدە چوققىسى بىر تاللا سىزىق بىلەن ئىپادىلەنگەن بىرلا تاغ سىزىلغان بولىدۇ. ئۇنىڭ رەسىملىرىدە بىرنەچچە سىزىق بىلەنلا سىزىلغان، غۇۋا يېرىم كۆرۈنۈشلەر سىزىلغان بولسىمۇ، كىشىنى چوڭقۇر ئويغا سالىدۇ ۋە بىر پۈتۈن مەنزىرە تۇيغۇسى بېرىدۇ. ئۇنىڭ بۇ ئۆزگىچە ئۇسلۇبى «ما يۈەننىڭ بىر بۇلۇڭى» دەپ ئاتالغان. «قار مەنزىرىسى» دېگەن رەسىم ما يۈەننىڭ تىپىك ئەسىرى بولۇپ، پۈتۈن رەسىم4 بۆلەككە بۆلۈنىدۇ. ھەممىسىلا «يېرىم، بۇلۇڭ» كۆرۈنۈشلەر بولۇپ، ئاز نەرسىدىن كۆپ نەرسىلەرنى كۆرگىلى، يېرىمىدىن پۈتۈنىنى ھېس قىلغىلى بولىدۇ. رەسىم يۈزى ئىخچام بولۇپ، سىزىق ۋە سىياھلىرى كامالەتكە يەتكەن. شيا گۇي (مىلادىيە12 −13 - ئەسىرگىچە)نىڭ تاغ - دەريا رەسساملىق ئۇسلۇبى ما يۈەنگە ئوخشاپ كېتىدۇ. ئۇچى دىقماق موي قەلەمدە ئالدىرىماي «دافۇپىسۇن» (چوڭ پالتىدا يارغاندەك رېتوشلاش) ئۇسۇلىدا سىزىشنى ياخشى كۆرىدۇ. بۇ «تونىدەيشۈيسۇن» (ئەزمە رېتوش) دەپ ئاتىلىدۇ. سىزىقلىرى قاتتىق ۋە مەزمۇت بولۇپ، يېرىم كۆرۈنۈشنى كۆپرەك سىزىدۇ، ھەۋىسى ما يۈەنگە ئوخشاپ كېتىدۇ، «شيا گۇينىڭ يېرىم مەنزىرىسى» دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، «قارىغايلىق يار ئاستىدىكى مۇڭدىشىش» دېگەن رەسىمنىڭ سول تەرىپىدە تىك ياردا ئۆسكەن قارىغاي بولۇپ، سايدىكى تاشتا ئىككى ئادەم بىر - بىرىگە قارىشىپ مۇڭدىشىۋاتقان، ئوڭ تەرەپكە يىراقتىكى كۆل ۋە تاغ سىزىلغان. رەسىمنىڭ سول تەرىپى تەپسىلىي تەسۋىرلەنگەن. ئوڭ تەرىپىگە قولنىڭ ئۇچىدىلا بىرنەچچە سىزىق سىزىلغان. گەرچە سول تەرەپ زاھىر، ئوڭ تەرەپ مەۋھۇم سىزىلغان بولسىمۇ، ئاق قالغان چوڭ بوشلۇقتىن كېيىن كۆزگە كۆرۈنىدىغان يىراقتىكى تاغ رەسىم يۈزىنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇش رولىنى ئوينىغان بولۇپ، رەسىمنىڭ سول تەرىپى ئېغىر، ئوڭ تەرىپىنى يېنىك ھېس قىلدۇرمايدۇ، ئەكسىچە بۇ بىر پارچە بوشلۇق كىشىگە يوشۇرۇن مەنىدىن دېرەك بېرىپ، رەسىم يۈزىنىڭ تەشكىلىي قىسمى بولۇپ قالغان.