كامبالا بېلىقى

ھايۋاناتلار دۇنياسى بىپايان دېڭىز - ئوكياننىڭ چوڭقۇر يېرىدە تۇرقى ئىنتايىن غەلىتە بىر خىل بېلىق بار بولۇپ، ئۇنىڭ ھەر ئىككى كۆزى بېشىنىڭ بىر تەرىپىگە جايلىشىدۇ. ھەر ئىككى كۆزى سول يېنىغا جايلاشقىنى ئولىۋا بېلىقى دەپ ئاتىلىدۇ، ئوڭ يېنىدا بولىدىغانلىرى كېپىنەكسىمان بېلىق دەپ ئاتىلىدۇ. كامبالا بېلىقىنىڭ تېنى ياپىلاق، دېڭىز تېگى بىلەن بىر تەكشىلىكتە بولىدۇ، تېنىنىڭ ئۈستىگە قاراپ تۇرىدىغان يۈزى تومپىيىپ چىقىپ تۇرىدۇ. ئىككى كۆزى تېنىنىڭ رەڭگى قېنىقراق بولغان تەرىپىگە جايلىشىدۇ؛ تۆۋەن تەرەپكە قاراپ تۇرىدىغان يۈزى بىرقەدەر تۈز، رەڭگى سۇسراق بولىدۇ، ئاغزى، كۆكرەك ئۈزگۈچىسى ۋە قورساق ئۈزگۈچىسى قاتارلىقلار سىممېترىك ئەمەس. دۈمبە ئۈزگۈچىسى ئالدىغا قاراپ بېشىنىڭ چوققىسىغىچە ئۆسكەن، ساغرا ئۈزگۈچىسىمۇ ئالدىغا قاراپ ئۇزىراپ دۈمبە ئۈزگۈچىسى بىلەن پاراللېل بولىدۇ. تۇخۇمدىن يېڭىلا چىققان كامبالا بېلىقى ئاتا - ئانىسىغا ئوخشىمايدۇ. كۆزلىرى سىممېترىك ھالدا بېشىنىڭ ئىككى يېنىغا جايلىشىدۇ، تۇغۇلۇپ تەخمىنەن20 كۈندە تېنى چوڭىيىپ5 .0 سۇڭ بولغاندا، دېڭىز تېگىدە يېتىپ ياشاشقا باشلايدۇ، تېنىنىڭ يېتىلىشىمۇ تەڭپۇڭ بولماي تۆۋەن تەرىپىدىكى كۆزى ئۈستىگە يۆتكىلىپ، ئۈستىدىكى كۆزى بىلەن بىر قاتارغا كېلىدۇ. كامبالا بېلىقى دېڭىز تېگىدە قۇمسىمان لاتقىغا كۆمۈلۈپ يالغۇز ياشاشنى ياخشى كۆرىدۇ، دائىم كېچىسى چىقىپ ئوزۇقلۇق ئىزدەيدۇ. ھەرىكەت قىلغاندا يانچە ياتقان تېنى ۋە قۇيرۇقىنىڭ ئاستى - ئۈستىنىڭ سىلىكىنىشىگە ھەمدە ئۇزۇن قۇيرۇق ئۈزگۈچىسى بىلەن ساغرا ئۈزگۈچىسىنىڭ تەۋرىنىشىگە تايىنىپ ئاستا - ئاستا ئالدىغا ئىلگىرىلەيدۇ. كامبالا بېلىقىنىڭ تېنىنىڭ رەڭگى مۇھىت رەڭگىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ، بۇنداق ماھارىتى ئۇنى مۇھىت بىلەن بىر گەۋدە قىلىپ قويىدۇ. ئۇ دېڭىز ئاستىدا مىدىرلىماي تۈز ياتقاندا بىر دۆۋە لاتقا ياكى شېغىل تاشقا ئوخشاپ قالىدۇ، بۇنىڭ بىلەن بىر تەرەپتىن دۈشمەنلىرىدىن مۇداپىئەلەنسە، يەنە بىر تەرەپتىن «ئۈجمە پىش ئاغزىمغا چۈش» دېگەندەك يەمچۈكلەرنى كۈتۈپ ياتىدۇ. كامبالا بېلىقىنىڭ تېنى يەنە بىر خىل سۈت رەڭلىك زەھەرلىك سۇيۇقلۇق ئاجرىتىپ چىقىرىپ ئەتراپىدىكى كىچىك ھايۋانلارنى ئۆلتۈرۈپ يەم قىلىدۇ، ۋەھشىي لەھەڭمۇ ئۇنى كۆرسە يول بېرىدۇ. كامبالا بېلىقى مۇھىم ئىقتىسادىي بېلىق بولۇپ، دۆلىتىمىزنىڭ دېڭىز بويلىرىدىكى ھەممە يەرگە تارقالغان. ئۇنىڭ گۆشى مەززىلىك، جىگىرىدىن بېلىق مېيى ياساشقا بولىدۇ. بەزى تۈرلىرىنى دورا قىلىشقىمۇ بولىدۇ، ئۇلارنىڭ ياللۇغ قايتۇرۇش، زەھەر ياندۇرۇش رولى بار. بىئولوگىيە بېلىقلار سىنىپى، كېپىنەكسىمان بېلىقلار ئەترىتى (Pleuronecti formes) دىكى بېلىقلارنىڭ ئومۇمىي نامى، تېنى ياپىلاق، سىممېترىيىسىز، ئىككىلا كۆزى تېنىنىڭ بىر يېنىغا جايلاشقان بولۇپ، شەكلى قالقانغا ئوخشايدۇ. شۇڭا قالقانسىمان بېلىق دەپمۇ ئاتىلىدۇ. پالاقچىلىرىدا ئادەتتە تىكىنى بولمايدۇ. دۈمبە، ساغرا پالاقچىلىرى ناھايىتى ئۇزۇن، قورساق پالاقچىسى كۆكرىكى ياكى بوغۇز قىسمىغا جايلاشقان. يېتىلگەن بېلىقنىڭ پۈۋىكى بولمايدۇ. نۇرغۇنلىغان تۈرلىرىنىڭ رەڭ ئۆزگەرتىش ئىقتىدارى ناھايىتى كۈچلۈك بولۇپ، مۇھىتقا قاراپ بەدەن رەڭگىنى ئۆزگەرتەلەيدۇ. ئۇنىڭ ئىچىدە چىشلىق كامبالا بېلىقىنىڭ (چەپيان كۆز كامبالا) ئىقتىدارى ئەڭ كۈچلۈك. كامبالا بېلىقى دېڭىز ئوكيان خاراكتېرلىك بېلىقلاردىن بولۇپ، سۇ تېگىدە ياشايدۇ. ئادەتتە سۇ تېگىدە كۆزى بار يېنىنى ئۈستىگە قارىتىپ ياتىدۇ؛ ئۈزۈش ئىقتىدارى ناچار. يېقىن دېڭىز بويلىرىدا ھايات كەچۈرىدۇ. ئاز ساندىكى تاتلىق سۇلارغا كىرىپ ياشايدىغان تۈرلىرى كۆپىيىش ۋاقتىدا يەنىلا دېڭىزغا قايتىدۇ. ئاساسلىق ئوزۇقى سۇ تېگىدە ياشايدىغان ئومۇرتقىسىز ھايۋانلار. كىچىك بېلىقلارنى يەيدىغانلىرىمۇ بار. لەيلىگۈچى تۇخۇملارنى سالىدۇ، تۇخۇمى سۇدا لەيلەپ يۈرۈپ يېتىلىدۇ؛ بېلىجاننىڭ بەدىنى ئوڭ - سوڭ سىممېترىك بولۇپ، سۇ قەۋىتىدە ياشاپ، لەيلىگۈچى جانلىقلار بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ. كېيىن دېڭىز تېگىگە چۆكۈپ ياشاشقا ئۆزگىرىپ تېنىنىڭ بىر يېنى بىلەن تەكشى يېتىپ ھايات كەچۈرىدۇ ۋە باش سۆڭىكىدە تولغىنىش يۈز بېرىپ كۆزلىرى بەدىنىنىڭ يۇقىرىغا قارىغان تەرىپىگە يۆتكلىدۇ. كېپىنەكسىمان بېلىقلار ئەترىتى سىڭار كۆز بېلىق، كالكان بېلىقى، كېپىنەك بېلىقى، كوسورۇت بېلىقى ۋە تىلسىمان كامبالا قاتارلىق ھەرقايسى ئائىلەردىكى بېلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. مەملىكىتىمىزنىڭ دېڭىز بويلىرىدىن مەشھۇر يېرىم سىلىق تىلسىمان كامبالا ھەم تاسمىسىمان كامبالا چىقىدۇ. چوققا كۆز كامبالا بىلەن سېرىق كامبالالار بولسا شىمالدا كۆپرەك؛ جەنۇبىي دېڭىز ۋە شەرقىي دېڭىزدىن سىڭار كۆز كامبالا چىقىدۇ. سېرىق دېڭىز، بوخەي دېڭىزلىرىدىن ئىقتىسادىي قىممىتى ناھايىتى يۇقىرى بولغان چىشلىق كامبالا بېلىقى (چەپيان كۆز كامبالا) چىقىدۇ.