دىققەت

پسىخولوگىيە 注意 zhù yì بۇ پسىخىك پائالىيەتنىڭ مۇئەييەن ئوبيېكتقا قارىتىلىشى ۋە مەركەزلىشىشتىن ئىبارەت . قارىتىلىش بىلەن مەركەزلىشىش دىققەتنىڭ ئالاھىدىلىكى، قارىتىلىش پىسخىك پائالىيەتنىڭ كىشىگە تەسىر قىلىۋاتقان نۇرغۇن شەيئىلەر ئىچىدىن بىرىنى تاللاپ ئىنكاس قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ، بۇ ھال ئادەمنىڭ پسىخىك پائالىيىتىنىڭ تاللاش خۇسۇسىيتى بارلىقىنى كۆرسىتىدۇ، دىققەتنىڭ مەركەزلىشىشى قارىتىلىشنىڭ داۋامىشىشىنى كۆرسىتىدۇ، مەركەزلىشىش پسىخىك پائالىيىتى مۇناسىۋەتسىز شەيئىلەرنىڭ تەسىرىدىن ئايرىيدۇ. شۇنىڭ بىلەن تاللاپ ئېلىنغان شەيئى بىر قەدەر ئېنىق، تولۇق، چوڭقۇر ئىنكاس قىلىنىدۇ. باشقا شەيئىلەرنىڭ ئىنكاسى مۇجمەل بولىدۇ، ياكى پەقەت ئىنكاس قىلىنمايدۇ. دىققەتنىڭ ئۆزى بىر خىل مۇستەقىل پسىخىك جەريان ئەمەس، ئۇ تۈرلۈك پسىخىك جەريانلارنىڭ بىر خىل ئورتاق ئالاھىدىلىكى. ھەر بىر پسىخىك جەريان ھامان ئوخشىمىغان دەرىجىدە مۇئەييە ئوبيېكتقا قارىتىلغان ۋە مەركەزلەشكەن بولىدۇ. كىشلەرنىڭ ئەمەلىيىتى جەريانىدا دىققەت ناھايىتى مۇھىم رول ئوينايدۇ. دىققەتنى جەلپ قىلىدىغان ئامىل (ياكى سەۋەب) بەزىدە شەيئىنىڭ ئۆزى ئالاھىدىلىكى بولۇشى مۇمكىن. مەسىلەن : كۈچلۈك، غەلىتە، پەرقى، ئېنىق، ئۈزلۈكسىزس ئۆزگىرىپ تۇرىدىغان ئامىللار بولۇشى؛ بەزىدە سوبيېكتىپ ئامىل بولۇشى مۇمىكىن، مەسىلەن : كۆزس ئالدىكى ۋەزىپىسى بىلەن پوزىتسىيىسى، ئادەتتىكى روھىي ھالىتى، شەخسىي قىزىقىشى، ئېھتىياجى، بىلىم تەجرىبىسى ۋە دۇنيا قاراشلىرى بولۇشى مۇمىكىن. مۇئەييەن بىر شارائىتتا سوبيېكتىپ ئامىل ئوبيېكتنى تاللاش ۋە دىققەتنى داۋاملاشتۇرۇشتا بەلگىلەش رولىنى ئوينايدۇ. دىققەت بىر خىل «يۆنىلىشلىك رېفلېكس» ۋە «ماسلىشىچان رېفلېكس». ئۇنىڭ فىزىئولوگىيىلىك مېخانىزمى ئاساسەن چوڭ مېڭە پوستلىقىدىكى ئۈستۈن تۇرغان قوزغىلىش مەركىزى بىلەن ئۆز ئارا ئىندۇكسىيە رولى. «يۆنىلىشلىك رېفلېكس» يۈز بەرگەندە، چوڭ مېڭە پوستلىقىنىڭ مەلۇم رايونىدا ئۈستۈن تۇرىدىغان قوزغىلىش مەركىزى پەيدا بولىدۇ . شۇنداق قىلىپ، ئورگانىزمىدا ھەر خىل ماسلىشىشچان رېفلېكس پائالىيىتى كېلىپ چىقىدۇ، شۇنىڭ بىلەن چوڭ مېڭە مۇناسىۋتلىك شەيئىنى ئېنىق ئەكس ئېتىدىغان بولىدۇ. ھەمدە پوستلاق قەۋەتنىڭ باشقا رايونلىرى مەنپىي ئىندۇكسىيە تەسىرى ئارقىسىدا، مەلۇم دەرىجىدە تورمۇزلىنىش ھالىتىدە بولىدۇ. مۇشۇ رايونغا ماس شەيئىلەر ئەكس ئېتىلمەيدۇ، ياكى ئېنىق ئەكس ئېتىلمەيدۇ، بۇ خىل «يۆنىلىشلىك رېفلېكس» بىلەن «ماسلىشىشچان رېفلېكس» ئادەمنىڭ ئىككىنچى سىگنال سىستېمىسى پائالىيىتى بىلەن يېقىن باغلىنىشلىق، مەسىلەن : كىشىلەر ھامان ئۆزىنىڭ دىققىتىنى ئىچكى تىل ئارقىلىق ئاڭلىق ھالدا تىزگىنلەپ كونترول قىلىدۇ. ھازىرقى زامان نېرۋا فىزىئولوگىيىسىنىڭ تەتقىقاتىدىن مەلۇم بولۇشىچە، دىققەت چوڭ مېڭە پوستلاق قەۋىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ قالماستىن، بەلكى پوستلاق ئاستىدىكى بىر قانچە نېرۋا توقۇلمىسىنىڭ رولى بىلەن، بولۇپمۇ مېڭە سېپىدىكى تورسىمان قۇرۇلمىنىڭ رولى بىلەنمۇ مۇناسىۋەتلىك. ئومۇمەن ئالغاندا، يۇقىرىغا ماڭغان تورسىمان سىستېما چوڭ مېڭە پوستلىقىدىكى ئويغاق ھالەتنى قوزغايدۇ ۋە داۋاملاشتۇرىدۇ (ساقلايدۇ)، شۇنىڭ بىلەن، دىققەتنىڭ شەكىللىنىش ۋە داۋاملىق ساقلىنىشىغا ئىمكانىيەت بېرىدۇ. تۆۋەنگە ماڭغان تورسىما سىستېما مەركەزگە ئىنتىلگەن سەزگۈ نېرۋىسىدىكى ئىمپۇلسنى «تاسقاپ تاللايدۇ» ھەمدە كۆرۈش دۆڭچىسىنىڭ ئالاھىدە بولمىغان يادروسى ۋە قۇيرۇقسىمان يادرو ھەم سەقەنقۇرلار بىلەن دىققەتنىڭ تاللىشىنى ئىشقا كاپالەتلىك قىلىدۇ؛ شۇنىڭ بىلەن، تۈرلۈك پسىخىك پائالىيەتلەرنىڭ يۆنىلىشىگە ئىمكانىيەت بېرىلىدۇ، دىققەت قىلغاندا ، تاشقى جەھەتتە ھامان مەلۇم ئىپادىسى بولىدۇ. يەنى ماسلىشىشچان رېفلېكس بولىدۇ. مەسىلەن : پەۋقۇلئاددە قىياپەت ۋە ھەرىكەت ئۆزگىرىشى يۈز بېرىپ، تېخىمۇ ياخشىراق ئىدراك قىلىپ، ئەتراپىمىزدىكى ئۇچۇر تەسىرىنى ئوبدان كۆزەتكىلى بولىدۇ. ئۇنىۋېرسال (ئى) (1)zhù yì ，liú yì ：(2)xīn li (3)lì zhèng (1)注意，留意：(2)心里(3)立正 ئۇنىۋېرسال دىققەت! (قوماندا) 立正 lì zhèngDجامائەت خەۋپسىزلىكى 立正(口令) lì zhèng (kǒu lìng )Dئېلېكترون، ئۇچۇر 注意(观察) zhù yì (guān chá )Dكومپيۇتېر 注意 zhù yìDمائارىپ 注意 zhù yìDتەنتەربىيە 注意 zhù yìDھەربىي 立正! (口令) lì zhèng ! (kǒu lìng ) 立正 lì zhèng