布朗基

دۇنيا تارىخى بلانكى (1805 - 1881) فرانسىيىلىك ئىنقىلابچى، خىيالىي كوممۇنىزمچى. ئالپ دېڭىز ياقىسىدىكى ئۆلكىدە بىر كىچىك ئەمەلدار ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ياش ۋاقتىدا پارىژدا قانۇن ۋ دوختۇرلۇق سىنىپىدا ئوقۇغان. ھۆكۈمەتكە قارشى ھەرىكەتلەرگە پائال قاتنىشىپ، قولغا ئېلىنغان. 30-يىللاردىن باشلاپ بۇ ئوناروتتىنىڭ تەسىرى ئاستىدا تەدرىجىي ئۆزىگە خاس كۆز قاراشنى شەكىللەندۈرۈپ، ئارقا - ئارقىدىن جەمەت ئۇيۇشمىسى (1835)، تۆت پەسىل ئۇيۇشمىسى (1837) قاتارىق مەخپىي ئىنقىلابىي تەشكىلاتلارنى قۇرغان.1839-يىل 5-ئاينىڭ 12-كۈنى تۆت پەسىل ئۇيۇشمىسى ئېلىپ بارغان پارىژ قوزغىلىڭى بلانكىچىلارنىڭ تۇيۇقسىز قوزغىلاڭ كۆتۈرۈشىنىڭ تىپى ھېسابلىنىدۇ. قوزغىلاڭ مەغلۇپ بولغاندىن كېيىن قولغا ئېلىنغان. 1848-يىلى ئىنقىلاب مەزگىلىدە مەركىزىي جۇمھۇرىيەت ئۇيۇشمىسى قۇرۇپ، ئۇزۇن ئۆتمەي يەنە قولغا ئېلىنغان. 1870-يىلى پروسىيە - فرانسىيە ئۇيۇشمىسى قۇرۇپ، ئۇزۇن ئۆتمەي يەنە قولغا ئېلىنغان. 1870-يىلى پروسىيە - فرانسىيە ئۇرۇشى پارتلىغاندىن كېيىن، <تۆتىنچى سېنتەبر> ئىنقىلابىغا قاتانشقان. 31-ئۆكتەبردىكى ۋە 1871-يىل 1-ئاينڭ 22-كۈنىدىكى قوزغىلاڭغا رەھبەرلىك قىلغان. 3-ئاينىڭ 22-كۈنىدىكى قوزغىلاڭغا رەھبەرلىك قىلغان. 3-ئاينىڭ 17-كۈنى، يەنى پارىژ كوممۇنىسى قوزغىلىڭىنىڭ ھارپىسىدا قولغا ئېلىنغان. 1879-يىلى پارلامېنت ئەزالىقىغا سايلانغانلىقتىن قويۇپ بېرىلگەندە، سوتسىيالىزم تەشۋىقات پائالىيىتى بىلەن داۋاملىق شۇغۇللانغان. 1881-يىلى يېڭى يىلدا مېڭىسىگە قان چۈشۈپ ۋاپات بولغان. ئۇ، ئىنقىلابىي پائالىيەت بىلەن شۇغۇللانغان 50 يىلدىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە، 33 يىلدىن ئارتۇق ۋاقىتنى تۈرمىدە ئۆتكۈزگەچكە، <ئىنقىلابىي مەھبۇس> دەپ ئاتالغان. ئۇ، ماتېرىيالىزم ۋە ئاتېئىزم نەزەرىيىسى ئارقىلىق دىن بىلەن نورمىنالىزمنى تەنقىد قىلغان، لېكىن ئۇ يەنە تارىخىنىڭ ئالغا ئىلگىرىلەش جەريانى ئىدراك، ئىرادە، ئىدىيە ۋە تەجرىبىلەر تەرىپىدىن ئاتا قىلىنىدۇ، تەربىيە بولسا ئاساسلىق ئىلگىرىلەتكۈچى كۈچ، دەپ ھېسابلىغان. ئىنسانىيەت تارىخىنى ئەمگەك تەقسىماتىنى چەك قىلىپ تۇرۇپ ئىككى باسقۇچقا بۆلگەن، ئەخلاق ۋە ئىدراك كۆز قارىشىنى چىقىش قىلىپ، كاپىتالىزم تۈزۈمىنى تەنقىدلىگەن؛ ئالدى بىلەن سىياسىي ئىنقىلابنى ئېلىپ بارغاندىلا ئاندىن ئىجتىمائىي ئىنقىلابنى ئېلىپ بارغىلى بولىدۇ، دەپ قارىغان؛ مەخپىي تەشكىلاتلارنى قۇرۇش ئارقىلىق قوراللىق قوزغىلاڭ ئېلىپ بېرىش، ئاز سانلىق ئىنقىلابچىلار دىكتاتۇرىسىنى تىكلەش ئارقىلىق كونا ھۆكۈمرانلىق ئاپپاراتلىرغا قەتىئىي زەربە بېرىپ، يېڭى جەمئىيەت قۇرۇش لازىم، دېگەننى تەكىتلىگەن. ئۇنىڭ <ئىجتىمائىي تەنقىد>، <قوراللىق قوزغىلاڭ قىبلىنامىسى>، <ۋەتەن خەۋپ ئىچىدە تۇرماقتا> قاتارلىق مۇھىم ئەسەلىرى بار.