拜伦

دۇنيا يەر - جاي ناملىرى 拜伦〈美〉 bài lún بىرونDئىستېتىكا bài lún بايرون دۇنيا تارىخى بايرون (1788-1824)ئەنگىلىيىلىك رومانتىك شائىر. ئاقسۆڭەك ئائىلىسىدىن كىلىپ چىققان. 1808-يىلى كمبرىج داشۆسىنى پۈتتۈرگەن. 1809-1811-يىللىرى ئىسپانىيە، يونان ۋە تۈركىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە ساياھەت قىلىپ، بۇ دۆلەتلەردىكى خەلقلەرنىڭ تاجاۋۇزچىلىققا، ئېزىلىشكە قارشى كۈرەشلەرنىڭ چوڭقۇر رىغبەتلەندۈرۈشى بىلەن <گارولدىنىڭ ساياھىتى> ناملىق داستانىنى ئېلان قىلىپ، فېئودال مۇستەبىتلىك زۇلۇمغا قارشى غەزەپ نەپرىتىنى، بۇرژۇئازىيە ئەركىنلىكى، دېموكراتىيىسىگە بولغان تەلپۈنۈشنى ئىپادىلىگەن. 1812-يىلى پارلامېنتتا نۇتۇق سۆزلەپ نېدلودد ھەرىكىتىگە قاتناشقۇچىلارنى ئاقلاپ، ئىشچىلارنى باستۇرغانلىق قىلمىشلارنى ئەيىبلىگەن. 1813-1816-يىللىرى ئارقا ئارقىدىن <شەر پوئېمىسى>نى ئېلان قىلىپ، بىر قاتار يەككە ـ يىگانە قارشىلىق كۆرسەتكەن قەھرىمانلارنىڭ ئوبرازى ئارقىلىق ئەنگلىيە دائىرلىرىگە زەربە بەرگەن. كېيىن ۋەتىنىدىن ئايرىلىشقا مەجبۇر بولۇپ، ياۋرۇپاغا ساياھەت قىلغان. 1817-يىلى شېئىرىي دراما <مانفېلد>نى ئېلان قىلغان. بۇ درامىدا ئەينى چاغدا ياۋرۇپادىكى بىر قىسىم زىيالىيلارنىڭ زامانىغا بولغان نارازىلىق كەيپىياتى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن بولۇپ، ئۈمىدسىزلىك تۈسىنى ئالغان. ئىتالىيىدىكى چاغلىرىدا كوكۇسچىلارنىڭ پائالىيەتلىرىگە قاتناشقان ھەمدە<برونزا دەۋرى>ناملىق داستاننى يېزىپ، مۇقەددەس ئىتتىپاقنىڭ ئەكسىيەتچىل قىياپىتىنى ئېچىپ تاشلىغان.1823-يىلى يۇناندائولتۇراقلاشقان، يۇنان خەلقىنىڭ مۇستەقىللىقىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۇرۇشىغا قاتناشقان. ۋەكىل خاراكتىرلىك داستانى <دون جۇئان>دا ئاقسۆڭەك ياش دون جۇئاننىڭ ياۋرۇپانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى سەرگۈزەشتىلىرى ئارقىلىق ياۋرۇپادىكى فېئودال كۈچلەرگە زەربە بىرىپ، بۇرژۇئازىيە جەمئىيىتىنىڭ ساختىلىقىنى مەسخىرە قىلغان. ئۇنىڭ شېئىرلىرى ياۋرۇپا رومانتىزم ئەدەبىياتىغا خېلىلا زور تەسىر كۆرسەتكەن.