ئىراننىڭ نېفىتنى دۆلەت ئىختىيارىغا ئۆتكۈزۈش ھەرىكىتى

دۇنيا تارىخى 伊朗石油国有化运动 yī lǎng shí yóu guó yǒu huà yùn dòng ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن، ئىران خەلقى مىللەتنىڭ ھوقۇق مەنپەئىتى ۋە نېفىت بايلىقىنى قوغداش ئۈچۈن ئىلىپ بارغان جاھانگىرلىككە قارشى ھەرىكىت. 1951 - يىلى 3 - ئايدا، ئىران پارلامېنتى نېفىتنى دۆلەت ئىختىيارىغا ئۆتكۈزۈش قانۇن لايىھىسىنى ماقۇللىغان. شۇ يىلى 4 - ئايدا مۇسادې ھۆكۈمىتى تەشكىللەنگەندىن كېيىن، قانۇن لايىھىسى يولغا قويۇلغان. 5 - ئايدا تېھران ئاممىسى يىغىن ئۆتكۈزۈپ، ئىران نېفىتنى ئۇزاقتىن بۇيان مونوپول قىلىپ كېلىۋاتقان ئەنگلىيە - ئىران نېفىت كومپارتىيىسىنى بىكار قىلىشنى تەلەپ قىلغان. 10 - ئايدا، ئىران ھۆكۈمىتى بۇ شىركەتنى ئۆتكۈزۈۋالىدىغان ھەمدە ئەنگلىيىنىڭ بۇ مەسىلىنى خەلقئارالاشتۇرۇش تەلىپىنى رەت قىلغان. ئەنگلىيە ئارقىدىنلا ئىرانغا قارىتا ئىقتىسادىي قامال يۈرگۈزگەن. 1952 - يىلى 10 - ئايدا ئىران بىلەن ئەنگلىيە دىپلوماتىك مۇناسىۋەتنى ئۈزگەن. ئىككىنچى يىلى 8 - ئايدا مۇسادې ھۆكۈمىتى ئاغدۇرۇۋېتىلگەندىن كېيىن، ئامېرىكا، ئەنگلىيە، فرانسىيە ۋە گوللاندىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ نېفىت شىركەتلىرىدىن تەركىب تاپقان خەلقئارا نېفىت مالىيە گۇرۇھى ئىراننىڭ جەنۇبىدىكى 250 مىڭ كۋادرات كىلومېتىردىن ئارتۇق <كېلىشىم رايونى> نىڭ نېفىت ۋە تەبىئىي گازىنى چارلاش، ئېچىش ۋە ئايرىشتىكى مەخسۇس پايدا ھوقۇقىغا ئىگە بولۇۋېلىپ، ئىراننىڭ نېفىت ئىشلەپچىقىرىشىنى يېڭىۋاشتىن كونترول قىلغان. 1973 - يىلىغا كەلگەندىلا، ئىران غەرب نېفىت كارخانلىرىنىڭ ئىراندىكى مەبلىغىنى دۆلەت ئىختىيارىغا ئۆتكۈزۈۋالغان.